06:33 26 Цәыббра 2017
Аҟәа+ 21°C
Ишиашоу ицо аефир
Асмат Гумба

Асмаҭ Гәымԥҳа: саб данысит иуадаҩыз, арҿиарала игәылҭәааз амҩа

© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны
Икьаҿу ахьарԥш аиура
4811

Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩ, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат, Аԥсны Жәлар рартист, ашәаҳәаҩ, адирижиор, акомпозитор Ражден Гәымба иԥсы ҭаны дыҟазар, цәыббрамза 12 аҽны ихыҵуан 91 шықәса.

Аԥсны Жәлар рартист, акомпозитор Ражден Гәымба имш иира аҽны Sputnik акрреспондент Рада Ажьиԥҳа, арҿиаҩы хаҭала дыздыруаз илзеиҭарҳәеит ргәалашәараҿы дшаанхаз.

Ражден Гәымба ифотосахьақәа ирылху анҵамҭа шәахәаԥшыр ҟалоит абра>>

Ирацәаҩуп изаҳахьоу ашәақәа "Сыԥшалас", "Қәачала", "Аԥсынтәыла сымра тәыла", аха имаҷуп издыруа ашәақәа равтор дызнысыз амҩа. Ражден Гәымба диит Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан анхаҩы иҭаацәараҿы.

Ражден Гәымба иабду Мамсыр Гәымба имаҭа илаз абаҩхатәра ибон, Тәанихәы ҳәа иахьашьҭаз, хәылбыҽхала Дәрыԥшьтәи абыргцәа ахьеидибагалоз аҭыԥ ашҟа лассы-лассы дигалон. Уаҟа алахҿыхра ыҟан, ишәаҳәон, икәашон, ажәытә ажәабжьқәа рҳәон. Урҭ дара дрызҿлымҳан Ражден Гәымба. Уахьынтә иоуазгьы рацәан. Инарҵауланы иеиликаауан, игәникалон зыӡбахә рҳәоз аԥсуа намыс, аԥсуа ҵасқәа, аԥсадгьыл абзиабара уҳәа. Ражден иаб Џьгәаҭан аҵара имаӡамызт. Аха абызшәақәа ҩба-хԥа идыруан, аҭырқә бызшәа нарылаҵаны. Иан Ольга Ловчева дболгарҭыԥҳан, аҵара лыман. Ражден Гәымба иҭаацәа рыҷкәын изын ргәанаагарақәа еиқәшәомызт — аб иҭахын иҷкәын дырҵаҩхарц, иан илҭахын лыҷкәын ашәаҳәареи акәашареи рымҩала изҳар.

Афиша
© Sputnik / Томас Тхайцук
Афиша

1935 шықәсазы Тәанихәынтәи абыргцәа раԥхьа днаргыланы, дара ирҿиҵааз ашәақәа хорк еиԥш инеидыргыланы идырҳәо далагеит. Ашкол аҟны акәзар 10-ҩык рҟынӡа злахәыз аҵаҩцәа рхоргьы еиҿикааит. Урҭ идирҵон абыргцәа ирҿиҵаазгьы иара ихаҭа иаԥиҵоз ашәақәагьы. Абарҭқәа рыла ашәа бзиа ибеит, иара ипстазаарагьы изацрымго иалахәхеит, анотатәи ншьанақәа издырӡомызт, иагьимбацызт. Абаҭлыкақәа еиваргыланы рыбжьқәа еиԥшымхарц азын, маҷ-маҷ аӡы рҭаҭәо, нас лаба хәыҷык ала дрысуа, апатефон аҿы иаҳаз амузыкатә шьҭыбжьқәа ирзааигәаӡаны иаҳауа далагеит. Убри ала ихатә нотатә ншьан дыргақәа аԥыиҵеит. Урҭ ицқьаҵәҟьаны бжьыла иақәымшәозаргьы акыр дарманшәалон. Ихы иаирхәон. Ибаҭлыкақәа рыла иаирҳәон зырҳәара мариамыз ашәақәа "Гәдиса", "Ахра ашәа", "Ахәрашәа", иара убас ихатәы ашәақәа.

Награды Раждена Гумба
© Sputnik / Томас Тхайцук
Награды Раждена Гумба

"Саб данысит иуадаҩыз аамҩа. Шәазхәыц, ҩажәа шықәса ихыҵаанӡа анота ншьан закәыз издырӡомызт, арахь ихәыҷаахыс амузыка дадҳәалан, иԥсҭазаарагьы иара иазыикит. Иван Лакрба иҩуан: "Ражден Гәымба Дәрыԥшьтәи аҟармаҵыс иоуп" ҳәа. Иашәақәа аныиҩуаз анотатә аншьана иара ихатәы аԥыиҵеит. Амузыкатә ҵараиурҭа аиҳабы Шалва  Георгаӡе Дәрыԥшь даннеи ианидырба урҭ иҩырақәа дицхраарц иӡбеит саб. Убас, саб даанахәит амузыкатә ҵараиурҭа. Ицхрааз рыӡбахә ҳәатәуп, Иван Ҭарба, Иван Кәакәасқьыр, Владимир Царгәыш", — хәа илгәалалыршәоит лаб дызныс амҩа иԥҳа, Асмаҭ Гәымԥҳа.

Ражден Гәымба иқәыԥшра аамҭақәа раан ауп Аџьынџьтәылатәи еибашьра дуӡӡа ианалагаз. Урҭ ашықәсқәа рзы иҩыз ашәақәа иреиоуп "Аԥсадгьыл", "Санчара", "Аҭҟәа иашәа", "Афырхацәа рашәа", иаԥиҵеит ашкол хәыҷкәа ирызкны апиеса "Санчара". Уи ала ақәгыларақәа ақыҭа школқәа акыр рҟны идырбан. 

Книга Асмат Гумба
© Sputnik / Томас Тхайцук
Книга Асмат Гумба

"1946 шықәсазы иажәеинраалақәа иманы ашәҟәыҩҩцәа реидгылахь дааит Ражден Гәымба. Уаҟа аус зуаз Алықьса Џьонуа иажәеинраалақәа данрыԥхьа ашьҭахь, Дырмит Гәлиа иахь диманы дцоит. Гәлиа ихатә жәеинраала "Сыхаара сыԥсадгьыл" ҳамҭас ииҭеит иара. Уи иалихыз ашәа иҩымҭакәа ирылагылоуп", — ҳәа лҳәеит лара. 

1947 шықәсазы Ражден Гәымба дҭалоит Аҟәатәи амузыкатә ҵараиурҭа. Усҟан директорс иамаз Горгаӡе дигәаԥхоит, ацхыраарагьы ииҭоит. Абраҟа аҵара шиҵоз ауп жәлар рашәақәа рыҩразы анотақәа рынҵара дшалагаз. 

1948 шықәсазы Ражден Гәымба иҵара нагӡо, Аԥснытәи жәлар рхор аҿы аусура далагоит. Шықәсык анаҩсан, уи анапхгаҩы Киҵа Гегечкори иҭыԥ аҟны иара днаргоит. 

1954 шықәсазы Ражден Гәымба даарыԥхьоит Аҟәатәи арҵаҩратә институт ахь, уа иагьеиҿикаауеит ахор, иара иаԥиҵаз ашәақәа рыла ишьақәиргылоит апрограмма. Абраҟа ҿыц иит Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба иҩымҭақәа рахьтә ашәақәа злихыз "Сыԥшалас", "Кәачала", "Иааирума" уҳәа ҩынҩажәа рҟынӡа. 

1956 шықәсазы Ражден Гәымба дҭалоит Қарҭтәи акансерваториа акомпозиторратә ҟәша, иҵара хирқәшаанӡа Аԥснытәи жәлар рашәаҳәаратәи рыкәашаратәи ансамбль напхгаҩыс дарҭоит, ансамбль напхгаҩыс аус иуан 1965 шықәсанӡа.

1968 шықәсазы дҭалоит Чаиковски ихьӡ зху Москватәи акансерваториа. 1972 шықәсазы Аҟәаҟа дааны аусура далагоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа сахьаркыратә напхгаҩыс.

"Саб иҩымҭақәа рыла ацхыраара риҭон, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә жәлар рашәақәеи рыкәашарақәеи рансамбль Уасил Царгәыш дызхагылаз, Аԥснытәи ахәынҭқарратә симфониатә оркестр Лев Џьергениа напхгара зыиҭоз, Ахортә копелла Вадим Судаков еиҳабыс дызмаз, ансамбль "Шьараҭын"  Едуард Бебиа еиҿикааз, жәлар рмузыкатә инструментқәа рансамбль "Гәында"  Роза Чамагәуаԥҳа напхгара зылҭо, Асатиратә тетар "Чарирама" Хәыта Џьопуа режиссиорс дызмаз, Акамертә коллективқәа Ардашьын Аҩӡба дызхылаԥшуаз уҳәа", ҳәа ацылҵеит Асмаҭ Гәымԥҳа.

1972-1990 ашықәсақәа рзы Аԥсны аҟазара акультура убриаҟара ишьҭырхит, егьырҭ Асоветтә республика дуқәа акыргьы иарылаҳәҳәыртә еиԥш. 

"Ражден Гәымба жанрала еиуеиԥшымыз амузыкатә ԥҵамҭақәа аԥыиҵеит. Апрофессионалтә композитор иаԥҵамҭақәа зегьы шьаҭас ирымаз, цәасгьы ирхоу жәлар рфольклортә мелодиақәа роуп, аԥсуа жәлар рашәақәа роуп. Ражден Гәымба иашәақәа анотақәа хаз шәҟәны иҭыҵхьеит. Иҭижьхеит "Раԥхьатәи аԥсуа асимфониа", иқыҭа Дәрыԥшь иазкны исимфониатә увертиура "Агәырӷьара", аконтатақәа "Апартиа", "Ленин", "Аԥсынтәыла – амратәыла". Ражден Гәымба илшеит композиторк иаҳасабала иаԥҵамҭақәа ажәлар ргәаҟынӡа анагара, еиҳарак илирикатә ашәақәа. Напхгара зиҭоз ахортә аколлетивқәа иаманы акырџьара агастрольқәа дцахьан. Иара иҿаҳҵааз рацәоуп, дабжьгаҩын, дымҩақәҵагаҩын", — ҳәа иҳәоит акомпозитор Кәасҭа Ченгьелиа.

Ражден Џьгәаҭан-иԥа Гәымба диит цәыббра 12 аҽны, Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан. Иара дравторуп хкы рацәала ашәақәеи ашәҟәқәеи. Дырмит Гәлиа, Алықьса Џьонуа, Алықьса Лашәриа, Иван Ҭарба, Кьаршьал Чачхалиа, Баграт Шьынқәба уҳәа ирацәаны ражәеинраалақәа ирылхны амузыка иҩуан.

Еицырдыруа аԥсуа композитор Ражден Гәымба иԥсҭазаара далҵит нанҳәа 21 аҽны, 2007 шықәсазы.

 

Ихадоу атемақәа