Ауаҩытәыҩса аҽы аԥхьаӡа ҩнатә ԥстәны иананиҵа инаркны иахьа уажәраанӡагьы инхашәаҿы ицхыраагӡан. Уи ихәон ҭыԥк аҿынтә даҽа ҭыԥк ахь аиҭаҵраан, аидара мҩангагас, аибашьрақәа раан уҳәа убас акырџьара. Ҵабыргуп, еиуеиԥшым амашьынақәа, адәыӷбақәа ауаҩы ианыҟаиҵа аҽы анхашәа-нҵышәатә функциақәа еиҳа ихьаҵит. Убас шакәугьы, аҽы иахьагьы ахархәара амаӡамкәа иҟам.
Аԥсуаа аҽи ауаҩи шьала иеизааигәоуп, аҽы ауаҩы ишьа алоуп рҳәоит иахьагьы. Аҽхыбаҩи аҽеимааи акрыԥхылнадоны ирыԥхьаӡон. Аҽхыбаҩ – алаԥш ԥнаҽуеит, убри азоуп аҵәҩан иахаҵаны ауҭра, амхы, ашьхагәара изрыладыргылоз. Аҽеимаа акәзар, алаԥш аҽацәыхьчаразы ицхыраагӡа ӷәӷәоуп, аҩны ашә, агәашә иахыршьуеит.
Аԥсуаа ажәытәан рахәызаргьы, дуаҩызаргьы, досу зегьы зшаз, изыхьчо, ирхылаԥшхәу нцәахәык-нцәахәык дрымоуп ҳәа ирыԥхьаӡон. Убас аҽқәа ирхылаԥшхәу нцәахәыс даԥырҵеит Аҽышьашьана. Аҽышьашьана изы иахьа ирдыруа даара имаҷуп. Амала, аҽыхьча ма ауахьад змоу ианизгәаалак "Аҽрынцәахәы уимыргәырӷьааит" - рҳәон. Аиакәым ҟазҵаз аҽы "Аҽышьашьана уигааит" ҳәа азырҳәон.
Нарҭаа репос ҳагәылаԥшуазар, уа досу арахәқәа ирхылаԥшуаз, знапы ианыз алкааны иҟан - аԥсаса дырхылаԥшуан Кәын, ацәқәа знапы ианыз Қьаҭуан иакәын, ажәқәа ныҟәызгоз Аҭлагәыиа иакәын, ауахьад рхылаԥшра ҷыдала идын Нарҭ Сиҭ-иԥа Уахсиҭ.
Аҽы иахҳәаау ажәаԥҟақәак
Аԥсуаа рыхшыҩ ҵаула зныԥшуа ажәаԥҟақәа беиоуп, уа хыԥхьаӡара рацәала иуԥылоит аҽқәа ирзынархоугьы. Ҳарзааҭгылап рӷьырак:
• Аҽы ԥсыр адәы аҭынхоит, ауаҩы дыԥсыр – иажәа.
Ауаҩы иажәа иаԥҵамҭа, иус бзиа иара дыԥсыргьы ауаа рзы ихәарҭаны инхоит.
• Аҽы иаҳәаша акәадыр иаҳәон.
Уара иуҳәаша, узхашшааша даҽаӡәы (ихы ирқьиарц) иҳәарц иҽаназиклак, ма ианиҳәалак, абас рҳәоит.
• Иҽыҩхо аҽҵыс ишыхәыҷу иудыруеит.
Акыр злыҵуа, заԥхьаҟа ак иаԥсахо данхәыҷу изҳашьа, игәеилгарала, игәырҵҟәыл ала иудыруеит.
• Аҽы иазымиааиз акәыдыр дасуан.
Ахара зду, изацәҳатәу, иахьырхәтәу (ицәшәаны акгьы иамҳәаӡакәа, акы зхараӡам ахҭынҟьа анирҭо, абас рҳәоит.
• Аҽы иканамыжьыц, иҽыжәымлац иоуп.
Зынагӡара, зыҟаҵара цәгьоу аус знапы алаку, зынгьы дманшәаламхар, зназы машәыркгьы дақәшәаргьы ауеит.
• Аҽы ахьӡ азҭо, ашьамхоуп.
Ажәаԥҟа аҵакы ишиашоу еилукааргьы ҟалоит, аха уи аҵакы хада еиҭарсны ахархәара амоуп: ауаҩы иус бзиала, икымҭа цқьала ауп ҳаҭыр злаиқәу, ауаа дшырдыруа.
• Аҽы зтәыз иҭиуан, аҽыхьча иуамызт.
Ауаҩы-иитәыми, дызқәиҭуи-дызқәиҭми анизымдырлак, иус злоуи излами аницәеилагалак, абас рҳәоит.
• Аҽы бзиа ҟамч аабӡом.
Зҵакы еиҭарсу жәаԥҟоуп. Акрура бзиа избо, зус здыруа, аус иадцалара аҭахӡам аанагоит.
Аҽи ажәлар разгәаҭарақәеи
• Ӡны мшык азы аҽы аҿҭра аҭыҵра ацәымӷхар, дук мырҵыкәа асы ауеит.
• Аҽы аҭхырра ианаҟәымҵӡа аԥша иатәуп.
• Аҽы ацәа анақәҳа – амшцәгьа иазҳәоуп.
• Ауахьад рхы еилакны ианеикәагыла – амшцәгьа.
Аҽи аԥхыӡқәеи
• Аҽы уақәтәаны уҩуа иубар бзиоуп, ахьӡ угоит.
• Аҽеимаа аиԥхыӡра анасыԥи аманшәалареи иатәуп.
• Аҽыбӷаҟынтә укаҳазшәа убазар, уадаҩрак уԥеиԥшуп.
• Аҽы аџьыка аҿауҵозшәа ԥхыӡ иубозар, узеигәырӷьара ак уаҳауеит.
• Аҽы ҽымшәа, махҽушәа уеиԥхыӡыр – бзиарак ушақәгәыӷуа уаанхоит.
• Аҽеимаа-ҵәымаӷ ԥхыӡла икаршәны иубар - ԥгалак узҭаша уцәыӡуеит.
• Ҽыла инеиуа аҽан уақәтәан урылан иубар, уахьатәарымбо уаниоит.
• Аҽыжәлара аиԥхыӡра – абзиарахь анаԥхьара иамааноуп.