Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Хәышықәса ҳәа алхра
2025 шықәсазы аполитикатә хҭыс хаданы иҟалеит Аԥсны ахада иалхрақәа.
2024 шықәса абҵарамзазы аҿагыларақәа инарыдҳәаланы уаанӡатәи атәыла ахада Аслан Бжьаниа заанаҵы имаҵура ааныжьны данца ашьҭахь, атәылаҿы алхра ҿыцқәа мҩаԥган.
Актәи атур мҩаԥысит жәабран 15 рзы, уи иалахәын Бадра Гәынба, Адгәыр Арӡынба, Олег Барцыц, Роберт Аршба, Адгәыр Хәырхәмал.
Абжьыҭара аихшьаалақәа рыла аҩбатәи атур ахь инеит Гәынбеи Арӡынбеи.
Хәажәкыра 1 азы имҩаԥысит алхрақәа аҩбатәи ртур. Акандидат Бадра Гәынба аиааира игеит 54,7% рҟынӡа абжьқәа иманы.
Мшаԥы 2 рзы имҩаԥысит атәыла ахада ҿыц иҭоубашьҭаҵара, уи ашьҭахь Гәынба официалла атәыла ахадас дҟалеит.
Аинфраструктуратә проект хада
Аҵыхәтәантәи 32 шықәса рыҩнуҵҟа Аԥсны ахҭыс хадақәа ируакхеит Аҟәатәи аҳаирбаӷәаза аартра. Лаҵарамза 1, 2025 шықәсазы Аԥсны аҳаирбаӷәаза иааиԥмырҟьаӡакәа апассаџьыртә реисқәа еиҭахацнаркит. Раԥхьатәи аҳаирплан Москвантәи иааит.
Аԥхынтәи аамҭазы аҳаирбаӷәаза Москва, Санкт-Петербург, Нижни Новгород, Ханты-Мансииск рҟынтәи ареисқәа аднакылон. Егьырҭ ақалақьқәа, ҷыдала Уфа, Казан рҟынтәи ареисқәа рдәықәҵаразы аиҿцәажәарақәа мҩаԥысуеит.
Лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа аҳаирбаӷәаза 100-нызқьҩык инареиҳаны апассаџьырцәа рымаҵ ауит. Абҵарамза алагамҭа инаркны аҳаирбаӷәаза аӡынтәи аусура аграфик ахь ииасит.
Ԥхынҷкәынмза 1 2025 шықәсазы аусура иалагеит апассаџьыртә терминал ҿыц, уи аҳаирбаӷәаза аушьҭратә лшара акыр иацнаҵеит (сааҭк ала 1300-ҩык рҟынӡа апассаџьырцәа рымаҵ ауеит).
Ииасуа ашықәс азы ареспубликаҿы иара убасгьы аусура иаладыргеит афымцадәыӷба "Диоскуриеи" аӷба "Кометеи". Арҭ аинфраструктуратә проектқәа рынагӡара атәылахь атуристцәа рхыԥхьаӡара аизырҳара иацхрааит.
Асасцәа дахьқәа рҭаара
2025 шықәсазы Аԥсны лассы-лассы иаҭаауаз асасцәа дахьцәа дыруаӡәкхеит Урыстәыла ахада Иусбарҭа анапхгаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ Сергеи Кириенко.
Ажьырныҳәамза 31 рзы иара 2025 шықәсазы раԥхьаӡа акәны ареспубликахь даҭааит.
Аҭаара алҵшәа хадақәа иреиуоуп аҳәамҭақәа.
Урыстәыла Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ Сергеи Кириенко Аԥсныҟа иаара аҟынтәи ихадоу:
еиҭашьақәыргылоу аҳаирбаӷәаза "Аҟәа" лаҵарамзазы аусура ишалаго азы.
100 миллион мааҭ иаԥсоу акоронарографиазы амаругақәа раахәараҿы урыстәылатәи ацхыраареи Аҟәа зыргылара аангылаз ахәыҷтәы хәшәтәырҭа ауаджаҩрақәа аӡбреи рзы.
ААҬ "Адлер" аушьҭратә лшара 9,5-нтә аизырҳаразы.
Аԥсны ашколқәа зегьы афинанстә цхыраареи Пиатигорск иҟоу ацентр "Машук" аҿы арҵаҩцәа рзанааҭтә дырра аизырҳара алыршареи рзы.
Мшаԥымза аказы Сергеи Кириенко Аԥсны аҽазныкгьы даҭааит. Ари ареспубликахь иаара Аԥсны ахадас иалххаз Бадра Гәынба иҭоубашьҭаҵара аусмҩаԥгатә иадҳәалан. Убри аан Кириенко Гәынба дицны Аԥсны араионқәа рахь аныҟәарақәа жәпакы мҩаԥигеит, иара убасгьы дрылацәажәеит аҳәынҭқарратәи асоциалтәи зҵаарақәа, ҷыдала Аԥсны урыстәылатәи атәанчахәқәа зауа ртәанчахәы еиԥҟьарада рызшәара азҵаарақәа, Промсвиазбанк аҟәша аартразы иҟоу алшарақәа.
Кириенко Аԥсны ахԥатәи иҭаара мҩаԥысит лаҵарамза 1 азы. Урыстәылатәи ачынуаҩ Аԥсны ахада дицны Аҟәатәи аҳаирбаӷәаза аартра ихы алаирхәит, Имереҭтәи акурорт аҟынтәи Аҟәаҟа иааз раԥхьатәи афымцадәыӷба "Диоскуриа" даԥылеит, Аҟәатәи аԥшаҳәа аиҭашьақәыргылара апроектқәа азхьаԥшра риҭеит.
Урыстәыла ахада Иусбарҭа анапхгаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ даҽа хынтә -нанҳәамзазы, цәыббрамзазы, абҵарамзазы Аԥсныҟа дааит.
Сергеи Кириенко аҵыхәтәаны Аԥсны иҟазаараан Абаза ТВ-и Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телехәаԥшреи аинтервиу нарҭбааны ириҭеит. Урыстәылатәи ачынуаҩ Урыстәылеи Аԥсни русеицура ахырхарҭа хадақәа аликааит, ареспублика ауааԥсыра зыргәамҵуа азҵаара ҵарқәа рҭак ҟаиҵеит.
Жәабранмза аҽеиҩшамҭазы Аԥсныҟа усутә ныҟәарыла дааит акультура аминистр Ольга Лиубимова. Урыстәылатәи ачынуаҩ аусеицура азҵаарақәа дрылацәажәеит, арҽеира зҭахуа акультуратә хыбрақәа гәалҭеит, аҭыԥантәи арҿиаратә интеллигенциа дырԥылеит.
Жәабранмзеи лаҵарамзеи рзы ареспублика даҭааит Урыстәылатәи Афедерациа агәабзиарахьчара аминистр Михаил Мурашко.
Иара даҭааит Аҟәа иҟоу ареспубликатә хәшәтәырҭа, уаҟа иаадыртыз ателемедицинатә центр ацхыраарала аҭыԥантәи аҳақьымцәа урыстәыла иналукааша амедицинатә усҳәарҭақәа рҟынтәи рколлегацәа ирыҿцәажәар рылшоит, иара убас аԥсуа хәыҷқәа рдиспансеризациа амҩаԥысшьа гәеиҭеит.
Аԥсны аҳҭнықалақь аҿы урыстәылатәи ачынуаҩ урыстәылатәи афинанстә цхыраара амчала идыргыло ахәыҷтәы хәшәтәырҭагьы гәеиҭеит.
Ԥхынҷкәынмзазы Аҟәаҟа усутә ныҟәарыла дааит ақыҭанхамҩа аминистр Оксана Лут. Лара атәыла ахадеи аиҳабыра алахәылацәеи дырԥылеит. Аганқәа ақыҭанхамҩа аусхк аҟны Аԥсни Урыстәылеи еицырзеиԥшу апроектқәа ирылацәажәеит.
Оксана Луҭ иазгәалҭеит Урыстәыла шазҿлымҳау аԥснытәи амандаринқәа римпорт аизырҳара, иара убасгьы хшыҩзышьҭра анаҭоит иахьа аҭахра змоу аефирхәшатә культурақәа реиҭашьақәыргылара азҵаара.
Аргыларатә рҳауҳаура
2025 шықәса атәылаҿы ирацәахеит аргыларатә усурақәа. Ашықәс алагамҭазы еиҭахацыркхеит Ареспубликатә хәыҷтәы хәшәтәырҭа аргылара. Адатә центр ахыбра ҿыц дыргылеит.
Жьҭаарамзазы Аҟәа амшынԥшаҳәа аиҭашьақәыргылара иалагеит. Аусурақәа рзы аԥаразоужьра мҩаԥыргоит, иагьынарыгӡоит: Москва, Уфа, Казан, Краснодар, Нижни Новгород рыргыларатә еиҿкаарақәа. Апроект ахәҭак анагӡара иацхраауеит аԥснытәи анаплакҩцәа.
Ҭагалан анҵәамҭазы Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы иаадыртит ирҿыцу абаҳча маҷ. Нижни Новгород ацхыраарала аусурақәа мҩаԥнагон аиҿкаара "Ақалақь аҭагылазаашьа аиқәырхареи арҿиареи рзы амаҵзура". Абаҳча маҷ аҿы ицәырҵит алашара-музыкатә ӡыршә, еиуеиԥшым ақәрақәа змоу ахәыҷқәа рзы аҭыԥқәа, амфитеатр, аԥсшьарҭа ҭыԥқәа, ишьақәдыргылеит алашарбага ҿыцқәа, имҩаԥгоуп ариаҵәара.
Хәажәкырамзазы Аҟәа ақалақь ахадареи Москва Аиҳабыреи реиқәшаҳаҭрала урыстәылатәи аҟазауаа аҩнеихагылақәа 10 рҿаԥшыларақәа реиҭашьақәыргылара иалагеит. Ашьҭахь урыстәылатәии аԥснытәии асахьаҭыхыҩцәа еиуеиԥшым атематика зныԥшуа амуралқәа рнырҵеит.
Иара убас Аҟәа ақалақь ахадара ахыбра аҿаԥшылареи Арӡынба имҩаҿы игылоу даҽа ҭоурыхтә ҩнқәаки еиҭашьақәдыргылеит.
Анапхгаҩцәа раԥхьатәи реицлабра
2025 шықәса жәабранмзазы Аԥсны ахадарахьы акандидат Бадра Гәынба иаԥшьгарала ихацыркын анапхгараҭаҩцәа раԥхьатәи реицлабра "Аԥсны акоманда". Иара мҩаԥган аплатформа "Урыстәыла – алшарақәа ртәыла" ацхыраарала.
Аицлабра алахәхаразы х-нызқь инареиҳаны азыҳәақәа ҟарҵеит, урҭ рҟынтәи 80-ҩык афинал ахь инеит, 22-ы "Аԥсны акоманда" аҿы аиааира ргеит.
Аицлабра аихшьаалақәа рыҟаҵараан аиааира згаз ԥшьҩык аҳәынҭқарра ахада Бадра Гәынба аҳәынҭқарратә маҵурақәа рыдигалеит. Ари, Аԥсны азы акадртә револиуциахеит – аминистрцәа рмаҵурақәа рахь инашьҭуп азеиԥшмилаҭтә еицлабра иахысыз ауаа.
Шықәсык иалагӡаны аицлабра афиналистцәа Урыстәыла афедералтәи арегионалтәи амчратә усбарҭақәа рҿы аԥышәахысрақәа ирхысуан, анапхгараҭаратә ҟазарҭа "Сенеж"аҿы аҵара рҵон.
Нанҳәамзазы "Аԥсны акоманда" аҿы аиааира згази афиналистцәеи рпроектқәа Аԥсны ахада Бадра Гәынбеи Урыстәыла ахада Иусбарҭа анапхгаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ Сергеи Кириенкои ирыдыргалеит.
Аицлабыҩцәа аус рыдырулеит "Аԥсны аҳәаа", "Асоциалтә такси", "Зысасгәашә аарту Аԥсны", "Аԥсны амедиа ҿыцқәа" уҳәа реиԥш иҟоу апроектқәа.
Акультуратә еихшьалақәа
Ԥхынгәымза 11 рзы Аҟәа иаатит Амилаҭтә сахьатә галереиа.
Аҟәа, Пушкин имҩаҿы иҟоу Амилаҭтә галереиа ахыбра атҭашьақәыргылара иалагеит агалереиа афонд ахьыҵәахыз Асахьаҭыхыҩцәа реидгыла ахыбраҿы иҟалаз амцакра ашьҭахь.
2024 шықәса ажьырныҳәамзазтәи амцакраан амца иалаблит 4000 сахьа рҟынӡа.
Урыстәылатәи ареставраторцәа еиқәырхаз аусумҭақәа реиҭашьақәыргылараҿы ацхыраара ҟарҵеит. Асахьақәа 80% аконсервациа рызуын, урҭ рахьтә иҟоуп Урыстәыла аҵакыраҿы зеиҭашьақәыргылара аҭаху.
Жьҭаарамза 1 азы аиҭашьақәыргылара ашьҭахь Аҟәа иаатит Ацәыргақәҵатә зал хада. Ахыбра аиҭашьақәыргылараҿы Урыстәыла афинанстә цхыраара ҟанаҵеит.
Иеиҭарҿыцу ахыбраҿы ацәыргақәҵатә ҭыԥқәа рыҽдырҭбааит, уажәы азалқәа актәи аихагылаҿы адагьы уаанӡа аҵәахырҭа ахьыҟаз аҩбатәи аихагылаҿгьы иҟоуп. Ауадақәа ҳаамҭазтәи аҳауа-хылаԥшреи, алашареи, ашәарҭадареи рсистемақәа рыла еиқәыршәоуп. Иара убасгьы иаԥҵоуп аҵәахырҭа ҿыцқәа ҩба, иаартуп ахыбра аҭоурых-архитектуратә елементқәа.
Ацәыргақәҵатз зал хада аатит аԥсуа сахьаҭыхыҩцәа русумҭақәа рцәыргақәҵақәа рыла, иара убас аекспозициа "Аладатәи ажәҩан аҵаҟа" – Урыстәыла афедералтә музеиқәа рҟынтәи еизгоу 30 рҿиамҭа реизга ала.
Нанҳәамза анҵәамҭазы РУСДРАМ аҿы атеатртә музеи аатит. Аекспозициа аконцепциеи, адизаини, аибыҭареи аус рыдырулон Бахрушинтәи атеатртә музеи аҟазауаа.
Ԥхынгәымзни нанҳәамзеи рзы Аԥсны имҩаԥысуан еиҳа алаҵәара змоу афестивальқәа руак - "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит...".
Афестиваль аатит ԥхынгәымза 31 рзы Аҟәа. Актәи аконцерт иалахәын Хьыбла Гьерзмааԥҳа, Урыстәылеи Аԥсни Жәлар рартист Евгени Книазев, апианинорҳәаҩы Денис Мацуев, Атеатр Ду абаритон, ахкынагӡаҩ Игор Головатенко, Антон Гришанин напхгара зиҭо Москватәи аҳәынҭқарратә академиатә симфониатә оркестр.
Даҽа ҩ-концертк мҩаԥысит Пицундеи Бедиеи. Афестиваль "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит..." аҩбатәи аконцерт аҟны еизгаз аԥарақәа Хьыбла Гьерзмааԥҳа Пицундатәи ауарӷан иазлырхеит.
Жьҭаарамза аҽеиҩшамҭазы Хьыбла Гьерзмааԥҳа ҩаԥхьа аԥсуа жәлар лыргәырӷьеит Аҟәа имҩаԥысуаз аконцерт ала. Аԥсуа драматә театр асценахь аоператә шәаҳәаҩы Владимир Спиваков напхгара зиҭо Урыстәыла Амилаҭтә филармониатә оркестр даццәырҵит. Аконцерт азкын 1941-1945 шықәсқәа рзтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны игаз Аиааира 80 шықәса ахыҵра.
Ареспубликазы акрызҵазкуа акультуратә хҭысны иҟалеит Аҟәа имҩаԥысыз, Вахтангов ихьӡ зху атеатр агастрольқәагьы. Еицырдыруа урыстәылатәи атеатр РУСДРАМ асценаҿы иқәгылеит аспектакльқәа "Аԥсаҳкәажә", "Ҳара ҳакласс", "Апапи иусзуҩ Балдеи ирызку алакә", "Алангуст аҳәҳәабжь".
Афестивальтә шықәс
2025 шықәсазы Аԥсны имҩаԥысит иналукааша агастрономиатә фестивальқәа жәпакы.
Раԥхьатәи агастрофестиваль азкын ԥхынгәымза 5 рзы иазгәарҭаз Аҟәа Ақалақь амш. Афестиваль азы аԥсуа, аурыс, европатәи ачысхкқәа аҭыԥ аҿыҵәҟьа иҟарҵон 15-ҩык аԥснытәии урыстәылатәии ахәыҟаҵаҩцәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан аресторатор, ателемҩаԥгаҩы Дмитри Левицки.
Нанҳәамзазы имҩаԥысит хымштәи "Аҟәатәи агастрофестиваль Ду".
Уаҟа ицәырган итрадициатәу аԥсуа чысқәа. Иаԥҵан Аԥсны ахәыҟаҵаҩцәеи арестораторцәеи рҟынтәи агастрономиатә зонақәа жәаба.
Абҵарамзазы даҽа гастрофестивальк аҳҭнықалақь ауааԥсыреи асасцәеи аргәырӷьеит – "Ҭагалан агьама – афеихоа". Уи ҭагалантәи аҿамаҿа иазкын, ихадоу аҭыԥ аҭан аекзотикатә шәырхк афеихоа. Агастрофестиваль иалахәын 20 инареиҳаны аԥацхақәеи аресторанқәеи, аҩыҟаҵаҩцәеи ааглыхыҩцәеи. Аԥснытәии урыстәылатәии ахәыҟаҵаҩцәа иӡырыргеит афеихоа иалху агәырхаагақәа, аԥсуа милаҭтә чысхкқәа.
2025 шықәсазы имҩаԥысит итрадициахахьаз аҽаҩра аныҳәа "Лыхнашҭеи" амшентәи аерманцәа ркультуреи рыбзазареи рфестиваль "Амшени".
Аспорттә еихшьаалақәа
2025 шықәсазы иухамшҭуа аспорттә хҭысқәагьы рацәан. Лаҵарамзазы Аҟәа имҩаԥысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны игаз Аиааира 80 шықәса ахыҵра иазкыз аспорт афестиваль.
Ацәаҳәа иқәгыланы шьаҿала ашҭа иқәсит Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтәи 20-20-ҩык аспортсменцәа рыла ишьақәгылаз 25 колонна. Аусмҩаԥгатә аҭааҩцәа рзы еиуеиԥшым аспорт хкқәа — асамбо, адзиудо, акарате, абокс, аҳәеилышьра, асахьаркыратә гимнастика, ашьапылампыл, амҵәышәмпыл, анапылампыл, аԥкьаҭмпыл рзы арбаратә қәгыларақәа еиҿкаан.
Зегь реиҳа иналкааны излацәажәоз акакәны иҟалеит аԥснытәи ашьапылампылтә клуб урыстәылатәи Амедиалига алалара. Нанҳәамзазы астадион "Динамо" аҿы имҩаԥысит АК "Аԥсни" "Чертановои" реицхәмарра. Аԥснытәи аклуб аҵахеит. Цәыббрамзазы Москва имҩаԥысит аҭактә еиԥылара, уаҟа акоманда "Аԥсны" ҩаԥхьа иаҵахеит. Абас аԥснытәи аклуб Амедиалига алахәхара хнаркәшеит 2025 шықәсазы.
Аха, ԥхынҷкәынмзазы Аҟәа имҩаԥысит Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа еиҿнакааз Амедиалига еизгоу акомандеи ФНЛ акомандеи рыбжьара арбагатә хәмарра. Ахәмарра аинтерес ду цәырнагеит. Аҟәа астадион "Динамо" ауаа рыла иҭәын, онлаинла ахәмарра иахәаԥшуан 2,5 миллионҩык инареиҳаны.
Ареспублика аспорттә ԥсҭазаараҿы даҽа хҭыс дуны иҟалеит Аҟәа имҩаԥысуаз аспорт афестиваль "Аԥснытәи аҳәаа". Уи еиҿыркааит аицлабра "Аԥсны акоманда" афиналистцәа.
Аицлабрақәа 100-ҩык инареиҳаны алахәылацәа еизыргеит. Урҭ амчи, аилҟьареи, анархареи аарԥшуа аԥынгылақәа 20 инареиҳаны ирхысит.