Признание Сирией Абхазии - Sputnik Аҧсны, 1920, 28.10.2021
Аԥсны
Ажәабжьқәа Sputnik Аԥсны аҟны

"Адунеи ҳазымдырырц рҭахын": Аԥсуаҭҵааратә институти Аҳәынҭархиви рближьҭеи 30 шықәса ҵит

© Foto / Чирикба Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра
Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра - Sputnik Аҧсны, 1920, 22.10.2022
Анапаҵаҩра
НовостиTelegram
Жьҭаара 22 1992 шықәсазы ақырҭуа ар Аԥсуаҭҵааратә Институти Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә архиви амца ацраҵаны ирыблит. Иахьа уи амш аахижьҭеи 30 шықәса ҵит.
Sputnik
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага актәи амшқәа инадыркны ақырҭуа ар дҵасгь хықәкысгьы ирыман Аԥсуаҭҵааратә институти Аҳәынҭқарратә архиви рхыбрақәа рблырц. Уи иагьыҟарҵеит жьҭаара 22 1992 шықәса рзы. Ари амш аԥсуаа ҳҭоурых аҟны имшы еиқәаҵәаны иалкаау арыцхәқәа иреиуоуп, ҳаӷацәа еимгеимцарак ала иццышәыртәит аԥсуа жәлар ҳҭоурых зҳәоз зқьыла аусумҭақәа.
Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Арда Ашәба иазгәеиҭоит ҳаԥсуа ҵарауаа ргәаӷ змаз ақырҭцәа ҷыдала хықәкыс ишрымаз арҭ аҩхыбрак ааха ӷәӷәа рыҭара.
"Ҳҵарауаа рбар ҟаломызт, имшәа-имырҳа Сталин иахь ашәҟәқәа рыҩуан "аԥсуаа рзинқәа еилагоуп" ҳәа иҟам-ианым арбаны. Хымԥада, ҳинститут аҟны аус зуаз аҵарауаа ргәаӷ рыман, ахыбра ааха ӷәӷәа аҭара акәын хықәкысгьы ирымаз раԥхьа инаргыланы. Аныха иаҳзаҩызаз Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт, материалла ибеиаз, акыр зҵазкуаз архив раԥхьа иргыланы иқәгатәын, избанзар ҳмилаҭтә беиареи ҳҭоурых ҵабырги зыршаҳаҭуаз баҟан. Уи ибзиаӡаны еилкааны ирыман ҳаӷацәа. Аха доуҳала ҳаӷәӷәара изазымаиааит," - иҳәоит Арда Ашәба.
Ари ааха дууп, рыцҳароуп аԥсуа ҭҵаарадырраз, избанзар жәашықәсала еизгаз, ҳҵарауаа аџьабаа ду зыдбалан иҭырҵаахьаз русумҭақәа зегьы минуҭқәак ирылагӡаны иццышәха иқәырҵеит.
"Акыр шықәса араҟа аус зуаз, аҵарауаҩ ду Шьалуа Инал-иԥа Аинститут амца акит ҳәа аниаҳа, дыҩны дааит. Аха уахь дыҩназҵодаз, ақырҭцәа акәшаны игылан. Амца иалаблит зҭыжьра иахьымӡаз, иуникалтәыз аматериалқәа, жәашықәсала еизигоз аҭҵаарадырратә усумҭақәа. Уи шьҭа зқьышықәсала иаҳзеизымго акакәны иаанхеит, избанзар урҭ зегьы доуҳала ибеиаз, ажәлар рыҿцәажәараан ианиҵаз ҩымҭақәан", - ҳәа азгәеиҭоит Ашәба.
© Foto / Колхида Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра
Здание абхазского Института гуманитарных исследований до войны - Sputnik Аҧсны, 1920, 22.10.2022
Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра
Афольклор, алитература, абызшәа, аҭоурых, адоктортә диссертациа зыхьчараны иҟаз зегьы рҽахьеидыркылоз, ражәеи рҳәоуи еиқәыршәаны иахьырыӡбоз Аинститут ахыбра аҟны акәын, убраҟа ишьҭан хәы змаӡамыз аусумҭақәа.
Аҵарауаҩ, аҭоурыхҭҵааҩ Ермолаи Аџьынџьал иажәақәа рыла, Аԥсуаҭҵааратә институти Архиви рышьҭахь, ақырҭцәа Аԥсуа театри Аҳәынҭқарратә музеии рблыр рҭахын.
"Аиашазы, архив змам аҳәынҭқарра - атәылауаҩшәҟәы змам ауаҩы даҩызоуп, иуҳәозар - ажәлар атәылауаҩшәҟәыс ирымоу рархив ауп. Исгәалашәоит, суада адинҭҵаара иазкыз аматериалқәа рыла иҭәын, уи зегьы блит, уажәы акымзарак ыҟаӡам. Абри азы ақырҭцәа жәларбжьаратәи аӡбарҭа иаҭазар акәын, избанзар ауаа идҳарбар, идҳардырыр акәын иаҳзыруз, - ари иаанаго ҳахшыҩ, ҳдырра ҳамхра ауп. Ишаҳдыруа ала, ақырҭцәа ирҭахын Аԥсуаҭҵааратә институти Архиви рышьҭахь, Аԥсуа театр, Аҳәынҭқарратә музеи рблыр, аха дара аиааира шыргоз агәра ганы иҟан азы, иаламкьысит", - иҳәеит Аџьынџьал.
Аҳәынҭқарратә архив анырбылуаз, архив хада азааигәара ауахәамақәа ҩба гылан. Насыԥын ирблыз адокументқәа рфотохҩылаақәа уа иахьышьҭаз. Аҳәынҭқарратә архивтә усбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Еныкь иажәақәа рыла, урҭ реиҭашьақәыргылара иахьазы иалыршоуп.
"Аҳәынҭқарратә архив анырбылуаз, уи азааигәара игылаз ауахәамақәа ҩба рҿы ирблыз адокументқәа рфотохҩылаақәа шьҭан, уи атәы рыздыруамызт ҳаӷацәа. Ауахәамақәа ԥырхага рырымҭеит аҟнытә еиқәханы иаҳзаанхеит. Аха урҭ ирну аԥхьаразы алшара акыршықәса иҳамамызт, ахҩылаақәа ҳцәыӡуа рҟынӡагьы ҳнеит, аха 2016 шықәсазы Чехиа аҳәынҭқарратә архив аҟнытә иааны, ҳҭагылазаашьа анырба, ацхыраара хәыда-ԥсада ишыҟарҵо азы адырра ҳарҭеит. Ҳусуҩцәа абарҭ аматериалқәа аус рыдулашьа ддырҵеит, иаҭаху амыругақәа ҳарҭеит. Иахьа иаҳҳәар ҳалшоит аибашьраан иаҳцәыӡыз ахҩылаақәа шьақәыргылоуп ҳәа", - ҳәа азгәеиҭеит Еныкь.
Атәылауаҩи аиҳабыреи: Еныкь архив ашьақәыргылара аус иазкны  - Sputnik Аҧсны, 1920, 22.10.2022
Арадио
Атәылауаҩи аиҳабыреи: Еныкь архив ашьақәыргылара аус иазкны
Арда Ашәба иажәақәа рыла, иахьатәи ҳаамҭазы Аинститут аказы еиҵаханы иҟаӡам, аԥхьатәи ахаҿра иазыхынҳәны аҭҵаара иаҿуп, меихсыӷьрада аус ауеит.
"Анцәа иџьшьны, ҳазшаз ицхыраарала Аиааира ҳгеит, ҳхаҿра еиқәзырхо иҳамаз ҳҭоурых ҳазыхынҳәит, ихьыԥшым Аҳәынҭқарра шьақәҳаргылеит. Иахьа Аԥсуаҭҵааратә институт ҩаԥхьа ашәқәа аартуп. Аус руеит аҵарауаа нагақәа, урҭ ирышьҭанеиуа анаука згәы ахьыбылуа, збызшәеи зкультуреи ԥхьаҟа аӡыргара зылшо аԥсуа ҿарацәа", - иҳәоит Арда Ашәба.
Абхазский институт гуманитарных исследований - Sputnik Аҧсны, 1920, 20.03.2022
Аԥсны
Аԥсуа ҭҵаарадырра арӷәӷәареи аизырҳареи рзы: Арда Ашәба Аԥсуаҭҵааратә институт иазкны
Арда Ашәба иажәақәа рыла, гәаӷшақә аԥсуа бызшәа, аԥсуа доуҳа, Аԥсны Аҳәынҭқарра адунеи иазымдырроуп ҳәа ашәҟәы наунагӡа ҳаныхра азыҳәаны рымч иеигӡомызт ақырҭуа фашистцәа.
"Даара ирыцҳара дуу, ихьаагоу, аԥсуа ҭҵаарадырра ахәаҽра иамшуп ҳәа уԥхьаӡар ҟалоит Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҭҵаарадырратә институти Аԥсны аҳәынҭқарратә архиви гәаӷшақә ианырблыз амш. Ашәышықәсақәа царгьы ари цәыргалатәуп, иақәыӡбалатәуп, ҳабжьы ахьынӡанеиуа адунеи иахыҵәартә иҟаҵатәуп аԥсуаа иаҳзыруз аус даҽаӡәы дақәшәаргьы шалшо", - иҳәеит Ашәба.
© Foto / Колхида Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра
Здание абхазского Института гуманитарных исследований до войны - Sputnik Аҧсны, 1920, 22.10.2022
Ақырҭцәа ирблыз Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра
Жьҭаара 22, 1992 шықәсазы ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа ирблит Аԥсуаҭҵааратә институти Аԥсны аҳәынҭқарратә архиви. Уи аамҭазы 673 фонд рҿы иҵәахын 176 нызқь инацны аусумҭақәа, урҭ рахьынтә 160 нызқь усумҭа ықәырхит. Ашәҟәқәа хадаратәла иахьыҟаз ахыбра агәҭантәи акорпус ццышәыртәит. Ирблыз ашәҟәқәа 1810-1980 шықәсқәа рахь иаҵанакуан. Архивтә шәҟәқәа рҟынтә аизгақәа ирныланы икьыԥхьыз ахәҭак ауп еиқәхаз.
© Foto / Колхида Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра аибашьра аԥхьа
Здание абхазского Института гуманитарных исследований до войны - Sputnik Аҧсны, 1920, 22.10.2022
Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбра аибашьра аԥхьа
Ажәабжьқәа зегьы
0