https://sputnik-abkhazia.info/20260906/myshky-iakhyo-shymsh-iakhyoit-myshky--azhaaei-aamaei-ry-1065421856.html
"Мышкы иахыԥо шәымш иахыԥоит": мышкы — ажәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи рҿы
"Мышкы иахыԥо шәымш иахыԥоит": мышкы — ажәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи рҿы
Sputnik Аҧсны
Ашареи ахәлареи ирыбжьанакыз аамҭа мышкы азырҳәоит. Аамҭа ззымхо иоуп мышкы зыԥсо бзиаҵәҟьаны издыруа. Мышкы ажәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи рҿы ишуԥыло шәаԥхьарц... 06.09.2026, Sputnik Аҧсны
2026-09-06T09:07+0300
2026-09-06T09:07+0300
2026-09-06T09:17+0300
аԥсны
жәлар рдоуҳа
аԥсны
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/102886/61/1028866168_0:154:3072:1882_1920x0_80_0_0_264867b12b95bcd115c8b95f8c895ccd.jpg
Аамҭа хә-нбанк рыла ишьақәгыло, уазхәыцуа уалагар зҵакы шәҟәык иагәыламӡо ажәоуп. Ганкахьала, аамҭа иааџьоушьаша цәырҵроуп, уаныццакуа — имаҷуп, уаныԥшу — имыцхәуп.Даҽа ганкахьала, ҳаԥсҭазаараз ишоу аамҭа кьаҿуп, унаҳәны уааҳәаанӡа кәтыҿырҳасырҭак аҩаӡараҿ инаӡошәа иниас ицоит. Уқәыԥшнаҵ аамҭа еиҭамҵуашәа убоит, амала знык ууаҩыбжара уанхықәгылалак, ашықәсқәа мзахоит, амчыбжьқәа мышхоит, асааҭқәа минуҭқәахоит, аминуҭқәа секундахоит.АиҿырԥшрақәаАшареи ахәлареи ирыбжьанакыз аамҭа мышкы азырҳәоит. Иара ҩажәи ԥшьба сааҭ амҽханакуеит. Аамҭа ззымхо иоуп мышкы зыԥсоу здыруа. Ажәа "мышкы" ҵакыла иазааигәоу ажәақәак ҳрызхьаԥшып:Ажәаԥҟақәа рахьтәАԥсуа жәаԥҟақәа ҳажәлар рҟәыӷара иабаҟоуп. Дара ирнубааоит аԥсуа жәлар рхәыцшьа, рдунеидкылашьа, рыԥсҭазаашьа. Иарбан темазаалак иашьашәалоу ажәаԥҟақәа уԥшаауеит.Жәлар ражәаԥҟақәа иҳарҳәоит: "Мышк пату ақәызҵаз, шәкы ниҵит", "Мышк зырҟьалаз, шәымш ашьҭеиҟьоит", "Мышкы ииз мышкы дыԥсуеит", "Мышкы зыԥсоу здыруа, ашықәс ҳаҭыр изақәуп", "Мышкала иуеиҳау уеиҳа идыруеит", "Мышкы узыгхаз, шықәсык уахьӡом".Еиҳа инарҭбааны сырзааҭгылоит абарҭ ажәаԥҟақәа:Жәлар рҳәамҭакАмчыбжь шьақәзыргыло амшқәа аимхәыц еиԥшшәа еихаԥсоуп. Акы узалхуам, акы узалаҵом. Убас аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа урылаԥшуа ушнеиуа иубоит амчыбжь шышьақәгылаз атәы еиҭазҳәо ҳәамҭак. Уи агәылалеит К.С. Шьаҟрыл иеиқәиршәаз ашәҟәы "Иҭамбаӡо жәлар рӡыхь". Ҳазхьаԥшып иара:"Ҽнак зны арахә рацәаны измаз нхаҩык сасцәақәак иҭааит. Ԥыҭраамҭакгьы исасит.Аԥшәма исасцәа ԥшь-шьапык зҵаз рзишьит, рхәы ҟаиҵан акрырфеит-акрыржәит. Асасцәа анааиз аҽны – ашәахьа ахьӡитәит. Адырҩаҽны исасцәа ҩба рзишьит, избан акәзар, исасцәа рашәаҳәабжь заҳаз анааиза, ауаа рацәахан, ак рызхомызт. Ҩба аныршьыз амш – аҩаша ахьӡиҵеит. Адырҩаҽны хԥа анишь амш – ахаша ҳәа ахьӡиҵеит. Аԥшьымш рзы ԥшьба рзишьит, ԥшьба анишь амш – аԥшьаша иҳәеит. Ахәымш рзы хәба анырзишь – ахәаша ахьӡхалеит. Афымш рзы егьимшьит – иахьа сабаԥ мшуп (иԥшьоу мшуп), ашьакаҭәара ҟалаӡом, асабша ахьӡитәит иара. Абжьымш рзы исасцәа амҩа иқәиҵеит, амҩақәҵара мшы – амҽыша ахьӡзааит, иҳәеит аԥшәма.Абас, амчыбжь шьақәзыргыло абжьымш досу ахьӡқәа риҭеит аԥсуа".
https://sputnik-abkhazia.info/20210524/Eioumaz-ala-aara-marioup-abzhgara-labzharat-aky-zmou-azhaaa-1032483819.html
https://sputnik-abkhazia.info/20200517/Kympyl-acha-anyna-aisha-dysuan-akhaty-khya-irydalou-azhaaa-1030149982.html
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/102886/61/1028866168_0:0:2732:2048_1920x0_80_0_0_4a2cf158c84d65117566254272cc5da0.jpgSputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
жәлар рдоуҳа, аԥсны
"Мышкы иахыԥо шәымш иахыԥоит": мышкы — ажәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи рҿы
09:07 06.09.2026 (ирҿыцуп: 09:17 06.09.2026) Сусанна Ҭаниаԥҳа
Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ
Ашареи ахәлареи ирыбжьанакыз аамҭа мышкы азырҳәоит. Аамҭа ззымхо иоуп мышкы зыԥсо бзиаҵәҟьаны издыруа. Мышкы ажәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи рҿы ишуԥыло шәаԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.
Аамҭа хә-нбанк рыла ишьақәгыло, уазхәыцуа уалагар зҵакы шәҟәык иагәыламӡо ажәоуп. Ганкахьала, аамҭа иааџьоушьаша цәырҵроуп, уаныццакуа — имаҷуп, уаныԥшу — имыцхәуп.
Даҽа ганкахьала, ҳаԥсҭазаараз ишоу аамҭа кьаҿуп, унаҳәны уааҳәаанӡа кәтыҿырҳасырҭак аҩаӡараҿ инаӡошәа иниас ицоит. Уқәыԥшнаҵ аамҭа еиҭамҵуашәа убоит, амала знык ууаҩыбжара уанхықәгылалак, ашықәсқәа мзахоит, амчыбжьқәа мышхоит, асааҭқәа минуҭқәахоит, аминуҭқәа секундахоит.
Ашареи ахәлареи ирыбжьанакыз аамҭа мышкы азырҳәоит. Иара ҩажәи ԥшьба сааҭ амҽханакуеит. Аамҭа ззымхо иоуп мышкы зыԥсоу здыруа. Ажәа "мышкы" ҵакыла иазааигәоу ажәақәак ҳрызхьаԥшып:
Мшыбжа́к — половина одного дня, полдня.
Мышкахы-мышкаҵыхәа — в течении одного дня.
Мышныҟәа — дорога в день
. Мшахаан — никогда (в будущем).
Мшаҽны — "мшаҽны дшыҟаз дыҟоуп", он нисколько не изменился, каким был, таким и остался.
Мшаҽнеиԥш — "мшаҽнеиԥш дысгәалашәоит", я его помню как сегодня, я его и сегодня хорошо помню.
Мшызҳа — "мшызҳа изҳауеит", быстро растёт, растёт не по дням, а по часам.
Аԥсуа жәаԥҟақәа ҳажәлар рҟәыӷара иабаҟоуп. Дара ирнубааоит аԥсуа жәлар рхәыцшьа, рдунеидкылашьа, рыԥсҭазаашьа. Иарбан темазаалак иашьашәалоу ажәаԥҟақәа уԥшаауеит.
Жәлар ражәаԥҟақәа иҳарҳәоит: "Мышк пату ақәызҵаз, шәкы ниҵит", "Мышк зырҟьалаз, шәымш ашьҭеиҟьоит", "Мышкы ииз мышкы дыԥсуеит", "Мышкы зыԥсоу здыруа, ашықәс ҳаҭыр изақәуп", "Мышкала иуеиҳау уеиҳа идыруеит", "Мышкы узыгхаз, шықәсык уахьӡом".
Еиҳа инарҭбааны сырзааҭгылоит абарҭ ажәаԥҟақәа:
Мышкы иахыԥо шәымш иахыԥоит. Иахьа иҟауҵаша аус уаҵәахьы иахугар, ихьшәахоит, мамзаргьы зынӡа иузыҟамҵар ҟалоит. Даҽакала иуҳәозар, зегьы ианраамҭоу иҟаҵатәуп.
Абзиа иацлабыз мышкы ибеит. Ауаҩ ҟәыш, ауаҩ бзиа уиҿыԥшыр, абзиарахь укылнагоит убри ауп иҳабжьнаго иааго ажәаԥҟа.
"Ҽнак аҳра зауз, шәҩык рхы хисеит"; "Мышкы аҳра зауз, шәҩык рхы хисеит". Изықәнагам, ҽнак иадамхаргьы аиҳабра аниоу, инапаҵаҟа иҟоу ажәлар ацәгьара иақәиршәоит.
Мышныҟәа ахьуҭаху, хымш умҩаныфа шьҭых. Агәҽанызаара еснагь ибзиоуп. Амҩа уанықәло ибзианы уҽеиқәуршәароуп. Иҟалоит уусқәа зегьы уара ишуҭаху, уара ушрызхәыцуа иҟамлар. Иаҿурԥшыр алшоит аурыс ажәаԥҟа "Едешь на день, хлеба бери на неделю".
Згәы мцаз мышкы ибеит. Ауаҩы иагьа шәарҭа ӷәӷәа дҭагылазаргьы, дымшәар, игәы мцар ихы еиқәирхар ҟалоит.
Мышныҟәа иныҟәаз, шьыбжьаанӡаныҟәа игхеит. Ихықәкы, иус наигӡарц, далгарц маҷк зыгхаз изы ирҳәоит.
Амчыбжь шьақәзыргыло амшқәа аимхәыц еиԥшшәа еихаԥсоуп. Акы узалхуам, акы узалаҵом. Убас аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа урылаԥшуа ушнеиуа иубоит амчыбжь шышьақәгылаз атәы еиҭазҳәо ҳәамҭак. Уи агәылалеит К.С. Шьаҟрыл иеиқәиршәаз ашәҟәы "Иҭамбаӡо жәлар рӡыхь". Ҳазхьаԥшып иара:
"Ҽнак зны арахә рацәаны измаз нхаҩык сасцәақәак иҭааит. Ԥыҭраамҭакгьы исасит.
Аԥшәма исасцәа ԥшь-шьапык зҵаз рзишьит, рхәы ҟаиҵан акрырфеит-акрыржәит. Асасцәа анааиз аҽны – ашәахьа ахьӡитәит. Адырҩаҽны исасцәа ҩба рзишьит, избан акәзар, исасцәа рашәаҳәабжь заҳаз анааиза, ауаа рацәахан, ак рызхомызт. Ҩба аныршьыз амш – аҩаша ахьӡиҵеит. Адырҩаҽны хԥа анишь амш – ахаша ҳәа ахьӡиҵеит. Аԥшьымш рзы ԥшьба рзишьит, ԥшьба анишь амш – аԥшьаша иҳәеит. Ахәымш рзы хәба анырзишь – ахәаша ахьӡхалеит. Афымш рзы егьимшьит – иахьа сабаԥ мшуп (иԥшьоу мшуп), ашьакаҭәара ҟалаӡом, асабша ахьӡитәит иара. Абжьымш рзы исасцәа амҩа иқәиҵеит, амҩақәҵара мшы – амҽыша ахьӡзааит, иҳәеит аԥшәма.
Абас, амчыбжь шьақәзыргыло абжьымш досу ахьӡқәа риҭеит аԥсуа".