https://sputnik-abkhazia.info/20260221/atseizh-akhaabziara-eiyztua-uraykhak-rkhararei-rkharkharei-1061176372.html
Ацәеижь ахаҭабзиара еиӷьызтәуа: уҭраҭыхқәак рхәарҭареи рхархәареи
Ацәеижь ахаҭабзиара еиӷьызтәуа: уҭраҭыхқәак рхәарҭареи рхархәареи
Sputnik Аҧсны
Уҭраҭыхқәак ауаҩы игәабзиара анырра шарҭо атәы шәаԥхьарц шәыдылгалоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа. 21.02.2026, Sputnik Аҧсны
2026-02-21T09:00+0300
2026-02-21T09:00+0300
2026-02-21T09:00+0300
аԥсны
жәлар рдоуҳа
аԥсны
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/102954/19/1029541988_0:127:3187:1920_1920x0_80_0_0_7b871b492d1ab2b8e0779e67b67e207c.jpg
Шеишықәса рыҩнуҵҟа ауаҩы иҵеит адгьыл амалқәа инапахьы раагашьа, уи дреишәарыцоит аԥсаатәқәа, абна илоу ашәарахқәа, икуеит амшыни аӡқәеи ирҭоу аԥсыӡқәа. Ауаҩы ихы иаирхәарц азы иаԥиҵеит аҵиаақәеи аԥстәқәеи рыхкы ҿыцқәа. Идыррақәа ихы иархәаны иааирыхуа далагеит арыц, ашәыр, ауҭраҭых уҳәа. Аҳәаанырцәтәи аҵарауаа имҩаԥыргоз аҭҵаарақәа иаадырԥшит ауаҩы игәабзиареи еицамкреи ишацхраауа ауҭраҭыхи ашәыри. Ауаҩы ихы-иҿы ианыло акҷыра, ашәыри ауҭраҭыхи шаҟа ифо рхыԥхьаӡара иадҳәалоуп ҳәа азгәарҭеит. Ашәыри ауҭраҭыхи бзиа избо, ирацәаны изфо, еиҳа имаҷны акҷыра рнылоит, изымфо раасҭа. Аԥшшәы ҟаԥшь змоу ауҭраҭых ауаҩы ихы-иҿы аражәуам, еиҳа акҷыра ааннакылоит. Иара убасгьы ауҭраҭыхқәа апомидори ахәыли акомпиутер иадтәаланы акраамҭа аус зуа рзыҳәан ибзиоуп, аекран аҿынтә ауаҩы иҿаҷҷо ашәахәақәа рнырра армаҷуеит, рхы-рҿы еицакӡом, ргәабзиара иахәарҭоуп. Ауаҩы иимунитет зырӷәӷәар зылшо, ацеи акьатеи русура иазеиӷьу, агәи адақәеи русура иацхраауа, ацәеижь ахаҭабзиара еиӷьызтәуа уҭраҭыхқәоуп: ахәылырҳә, ацыца, аҷаасҭы.АхәылырҳәАуаҩы ахәылырҳә ааирыхуа далагеит 3-4 нызқь шықәса раԥхьа. Ахәылырҳә (азгә. капуста) захьӡу ауҭраҭых аџьынџьдгьыл ҳәа иԥхьаӡоуп Адгьылбжьаратәи амшын акәша-мыкәша. Ари ауҭраҭых рфоит ишаӡоу, ижәны, иӡны, иалырхуеит асалатқәа, асуԥқәа. Ахәылырҳә иалҵуеит арҵәы замана. Ауҭраҭыхқәа аԥсабара ирыланаҵаз азҩыдара ганрацәала иааԥшуеит – афатә еиԥш жәлар рмедицинаҿгьы рҭыԥ ааныркылахеит. Убас ала аца ахьаа ахәышәтәразы иргон: ахәылырҳә ахқәа х-цырак – мыцхәы идуум, мыцхәы ихәҷым, насгьы ишаӡоу иҟазар ауп, избанзар аӡыршы анаслак хәшәыс иахәаӡом. Ҩба-хԥа хы ахәылырҳә ҟәаҟәаны, ибзианы ирҩаны иалоу аӡы алхтәуп, ираӡатәуп, хԥа-ԥшьба ҵәыца алҵроуп. Ари аӡы ыжәлатәуп есҽны хԥа-ԥшьба ҵәыца, акрыфара сааҭбжак еиҵамкәа ишагу. Ахәылырҳә аӡы мышкы, ҩымш иузхаша еиҳаны знык ала иалхны иургылар ҟалаӡом.АцыцаАцыца ажәытәан ӷәӷәала рхы иадырхәон Бырзентәыла. Ашьҭахьы Европатәи ажәларқәа ирылаҵәеит, нас адунеи зегь амҽханакит. Ачарыци акартоши аныҟамлоз аарҩара шықәсақәа раан ацыца шаӡаз, мамзаргьы ижәны фатәыс рхы иадырхәон. Аимҳәа ахәшәтәразы: Иеиҟараны ацыца аӡи аҷыхи аӡи алхны ахши ацхеи ырӡҭны еиларҵоит. Мҳаҵәк хынтә-ԥшьынтә иржәуеит амш иалагӡаны. Агәабзиара арӷәӷәаразы: Лассы-лассы ахьҭа уламлаларц азы ҵәыцабжак аҷыхи ҵәыцабжак ацыца аӡи еилауҭәоит. Мҳаҵәк ацхеи алимон аӡи алауҭәоит. Аиҵарԥхьа амҳаҵә ду азна ужәуеит шьыжьи хәылбыҽхеи. (Ахыҵхырҭа: Е. Ш. Ҭаниа лышәҟәы "Адгылқәаарыхра иадҳәалоу алексика аԥсуа бызшәаҿы"). АҷаасҭыАҷаасҭы (азгә. "свекла", "бурак") ауаа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Ажәытә бырзен ԥсабараҭҵааҩы Теофраст аҷаасҭы дахцәажәо иҳәоит, уи еиҳарак хәшәтәыгас рхы ишадырхәоз. Хымԥада, аҷаасҭы агәабзиаразы ихәарҭоу уҭраҭыхуп, избан акәзар уи авитаминқәеи, аминералқәеи, антиоксидантқәеи рыла иҭәуп. Аԥштәы уаркалеиуа иҟоуп, ижәны, иӡны, ишаӡоу иуфар алшоит. Ашьақәыӷәӷәара ҳаракы ахшә: Аҷаасҭы аӡы шаҟа алҵыз аҟара ацха аҭаны, ҽнак абжьара ҽнак. Акрыфаранӡа мҳаҵәк ыжәтәуп. Убас ушьақәыӷәӷәара ҭышәынтәалаанӡа ижәлатәуп. (Ахыҵхырҭа: Е. Ш. Ҭаниа лышәҟәы "Адгылқәаарыхра иадҳәалоу алексика аԥсуа бызшәаҿы").
https://sputnik-abkhazia.info/20250420/anapymsa-aaa-duup-aei-zhlar-rmeditsina-amaaaki--1054534583.html
https://sputnik-abkhazia.info/20220626/aira-zshaz-asragy-isheit-atsgaray-akhymagashazy-zgaaraak-1039820915.html
https://sputnik-abkhazia.info/20200426/Ala-ikhalomyzt-amy-yromyzt-ashaya-antsakha-irydalou-zgaaraak-1029985035.html
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
жәлар рдоуҳа, аԥсны
Ацәеижь ахаҭабзиара еиӷьызтәуа: уҭраҭыхқәак рхәарҭареи рхархәареи
Сусанна Ҭаниаԥҳа
Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ
Уҭраҭыхқәак ауаҩы игәабзиара анырра шарҭо атәы шәаԥхьарц шәыдылгалоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Шеишықәса рыҩнуҵҟа ауаҩы иҵеит адгьыл амалқәа инапахьы раагашьа, уи дреишәарыцоит аԥсаатәқәа, абна илоу ашәарахқәа, икуеит амшыни аӡқәеи ирҭоу аԥсыӡқәа.
Ауаҩы ихы иаирхәарц азы иаԥиҵеит аҵиаақәеи аԥстәқәеи рыхкы ҿыцқәа. Идыррақәа ихы иархәаны иааирыхуа далагеит арыц, ашәыр, ауҭраҭых уҳәа.
Аҳәаанырцәтәи аҵарауаа имҩаԥыргоз аҭҵаарақәа иаадырԥшит ауаҩы игәабзиареи еицамкреи ишацхраауа ауҭраҭыхи ашәыри. Ауаҩы ихы-иҿы ианыло акҷыра, ашәыри ауҭраҭыхи шаҟа ифо рхыԥхьаӡара иадҳәалоуп ҳәа азгәарҭеит. Ашәыри ауҭраҭыхи бзиа избо, ирацәаны изфо, еиҳа имаҷны акҷыра рнылоит, изымфо раасҭа. Аԥшшәы ҟаԥшь змоу ауҭраҭых ауаҩы ихы-иҿы аражәуам, еиҳа акҷыра ааннакылоит. Иара убасгьы ауҭраҭыхқәа апомидори ахәыли акомпиутер иадтәаланы акраамҭа аус зуа рзыҳәан ибзиоуп, аекран аҿынтә ауаҩы иҿаҷҷо ашәахәақәа рнырра армаҷуеит, рхы-рҿы еицакӡом, ргәабзиара иахәарҭоуп.
Ауаҩы иимунитет зырӷәӷәар зылшо, ацеи акьатеи русура иазеиӷьу, агәи адақәеи русура иацхраауа, ацәеижь ахаҭабзиара еиӷьызтәуа уҭраҭыхқәоуп: ахәылырҳә, ацыца, аҷаасҭы.
Ауаҩы ахәылырҳә ааирыхуа далагеит 3-4 нызқь шықәса раԥхьа. Ахәылырҳә (азгә. капуста) захьӡу ауҭраҭых аџьынџьдгьыл ҳәа иԥхьаӡоуп Адгьылбжьаратәи амшын акәша-мыкәша. Ари ауҭраҭых рфоит ишаӡоу, ижәны, иӡны, иалырхуеит асалатқәа, асуԥқәа. Ахәылырҳә иалҵуеит арҵәы замана.
Ауҭраҭыхқәа аԥсабара ирыланаҵаз азҩыдара ганрацәала иааԥшуеит – афатә еиԥш жәлар рмедицинаҿгьы рҭыԥ ааныркылахеит. Убас ала аца ахьаа ахәышәтәразы иргон: ахәылырҳә ахқәа х-цырак – мыцхәы идуум, мыцхәы ихәҷым, насгьы ишаӡоу иҟазар ауп, избанзар аӡыршы анаслак хәшәыс иахәаӡом. Ҩба-хԥа хы ахәылырҳә ҟәаҟәаны, ибзианы ирҩаны иалоу аӡы алхтәуп, ираӡатәуп, хԥа-ԥшьба ҵәыца алҵроуп. Ари аӡы ыжәлатәуп есҽны хԥа-ԥшьба ҵәыца, акрыфара сааҭбжак еиҵамкәа ишагу. Ахәылырҳә аӡы мышкы, ҩымш иузхаша еиҳаны знык ала иалхны иургылар ҟалаӡом.
Ацыца ажәытәан ӷәӷәала рхы иадырхәон Бырзентәыла. Ашьҭахьы Европатәи ажәларқәа ирылаҵәеит, нас адунеи зегь амҽханакит. Ачарыци акартоши аныҟамлоз аарҩара шықәсақәа раан ацыца шаӡаз, мамзаргьы ижәны фатәыс рхы иадырхәон.
Аимҳәа ахәшәтәразы: Иеиҟараны ацыца аӡи аҷыхи аӡи алхны ахши ацхеи ырӡҭны еиларҵоит. Мҳаҵәк хынтә-ԥшьынтә иржәуеит амш иалагӡаны.
Агәабзиара арӷәӷәаразы: Лассы-лассы ахьҭа уламлаларц азы ҵәыцабжак аҷыхи ҵәыцабжак ацыца аӡи еилауҭәоит. Мҳаҵәк ацхеи алимон аӡи алауҭәоит. Аиҵарԥхьа амҳаҵә ду азна ужәуеит шьыжьи хәылбыҽхеи. (Ахыҵхырҭа: Е. Ш. Ҭаниа лышәҟәы "Адгылқәаарыхра иадҳәалоу алексика аԥсуа бызшәаҿы").
Аҷаасҭы (азгә. "свекла", "бурак") ауаа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Ажәытә бырзен ԥсабараҭҵааҩы Теофраст аҷаасҭы дахцәажәо иҳәоит, уи еиҳарак хәшәтәыгас рхы ишадырхәоз.
Хымԥада, аҷаасҭы агәабзиаразы ихәарҭоу уҭраҭыхуп, избан акәзар уи авитаминқәеи, аминералқәеи, антиоксидантқәеи рыла иҭәуп. Аԥштәы уаркалеиуа иҟоуп, ижәны, иӡны, ишаӡоу иуфар алшоит.
Ашьақәыӷәӷәара ҳаракы ахшә: Аҷаасҭы аӡы шаҟа алҵыз аҟара ацха аҭаны, ҽнак абжьара ҽнак. Акрыфаранӡа мҳаҵәк ыжәтәуп. Убас ушьақәыӷәӷәара ҭышәынтәалаанӡа ижәлатәуп. (Ахыҵхырҭа: Е. Ш. Ҭаниа лышәҟәы "Адгылқәаарыхра иадҳәалоу алексика аԥсуа бызшәаҿы").
