https://sputnik-abkhazia.info/20260831/arktika-zhlarbzharati-auseitsura-aakharaei-alsharaei-1065301051.html
Арктикаҿ жәларбжьаратәи аусеицура: ааԥхьарақәеи алшарақәеи
Арктикаҿ жәларбжьаратәи аусеицура: ааԥхьарақәеи алшарақәеи
Sputnik Аҧсны
Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа Рминистрра ахада Сергеи Лавров Arctic.ru азы истатиа. 31.08.2026, Sputnik Аҧсны
2026-08-31T15:03+0300
2026-08-31T15:03+0300
2026-08-31T15:03+0300
урыстәыла
ажәабжьқәа
аполитика
сергеи лавров
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e9/06/06/1055209831_0:0:3072:1728_1920x0_80_0_0_1e4e80b3896d4519eaf29afc4d2cce4a.jpg
Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа Рминистрра ахада Сергеи Лавров Arctic.ru азы истатиа.Нанҳәа 19 рзы арктикатә ӷбарныҟәаразы акрызҵазкуа ахҭыс ҟалеит. Атрансарктикатә транспорттә коридор ихадоу ахәҭа ҳәа иԥхьаӡоу Аҩадатәи амшынтә мҩала Мурмансктәи абаӷәазахь раԥхьаӡа акәны Китаинтәи инеит аконтеинермҩангага. Абас ала аҳәаанырцәтәи апартниорцәа алархәны Урыстәылатәи Аполиуснхыҵ анапаҿы аагара аетап ҿыц хацыркуп. Аполиуснхыҵ аҿы амилаҭтә ҩныҵҟатә аалыҵ жәа-процентк иреиҵамкәа иҭрыжьуеит, инхоит 2,5 миллионҩык инареиҳаны ҳтәылауаа. Убри инамаданы Арктика уажәтәи аҭагылазаашьа ахәшьара шаҳҭо, уа жәларбжьаратәи аинырра ашьақәыргылара ҳгәы ишҭоу азы хшыҩзцарақәак сҳәар сҭахын. Арктикаҿ Урыстәылеи жәларбжьаратәи уи апартниорцәеиАҳәынҭқарра ахада В.В. Путин ишьақәирӷәӷәаз, 2035 шықәсанӡа Арктика имҩаԥысуа Урыстәыла аҳәынҭқарратә политика Ашьаҭақәа, амчратә усбарҭақәа зегьы русура азнархоит: Урыстәылатәи Афедерациа Арктикатә зона ауааԥсыра рыԥсҭазаара ахаҭабзиара аизырҳара, уи аҵакырақәа економикала реизҳара, аԥсабара ахьчара, еицыфеидоу жәларбжьаратәи аусеицура. Аҵыхәтәантәи аҵак ҷыда амоуп аҳәаанырцәтәи атәылақәеи аҳәынҭқаррабжьаратә еиҿкаарақәеи реизыҟазаашьақәа рганахьала акоординациатә функциақәа змоу адәныҟатәи аусқәа Рминистрразы. Ҷыдала инаҵшьны иазгәасҭоит: Арктикатә зона, амшынтә логистика, Аҩадатәи амшынтә мҩа рыҿиара азҵаарақәа ркомплекс зегьы Урыстәылатәи Афедерациа Амшынтә коллегиа аусураҿы аҭыԥ ду шааннакыло. Аҭбаара ҳаракқәа рҿы адәныҟаполитикатә усураз аԥыжәаратә усқәа шьақәырӷәӷәоуп 2023 шықәса хәажәкыра 31 рзы аус зуа адәныҟатәи аполитика Аконцепциаҿы. Арктикаҿ Урыстәыла аҽазнашәоит аҭынчреи аҭышәынтәалареи реиқәырхара, амилаҭтә шәарҭадара ашәарҭарақәа рыҩаӡара аларҟәра, атәыла асоциал-економикатә ҿиаразы иманшәалоу адәныҟатәи аҭагылазаашьақәа раԥҵара. Арҭ ашьақәгылақәа практикала рынагӡаразы ҳара ҳаартуп иаҳԥыло азыхиазаара аазырԥшуа аконструктивтә гәазыҳәара змоу аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәа зегьы аус рыцураз. Усеиԥш иҟоугьы маҷҩым. Анаӡаратәи Аҩада аресурстәи атранспорт-логистикатәи лшара ҭбаа, зеиԥш ыҟам аԥсабара-ҳауатә ҷыдарақәа, арегионалтә кооперациа акрызхыҵуа атрадициақәа, зхыԥхьаӡара маҷу ашьагәыҭ жәларқәа ркультуратә ҭынха беиа уҳәа абарҭ зегь еицырзыфеидоу апартниорразы алшара дуқәа аадыртуеит. Аполиус нхыҵ аусеицура бзиа ззышьақәыргылоу атәылақәа рхыԥхьаӡараҿы зегь раԥхьаӡагьы рыӡбахә ҳәатәуп Китаии Индиеи. Пекини ҳареи арктикатә тематика иааиԥмырҟьаӡакәа, иныҭкааны ҳалацәажәоит аиҳабырақәа рхадацәа реиԥыларақәа раан. Аус руеит Аҩадатәи амшынтә мҩазы ҩ-ганктәи апрофильтә комиссиа маҷ, адәныҟатәи аусқәа реиҳабыратә консультациақәеи аҭҵаарадырратә еиҭныԥсахларақәеи рмеханизмқәа. Алҵшәақәа иҟоу ракәзар рхала рхы удырбоит: Урыстәыла аҩадатәи амшынқәа иааиԥмырҟьаӡакәа аконтеинертә мҩангарақәа рдәықәҵара, урҭ рхыԥхьаӡара аизырҳара азыԥхьагәаҭара, уи анаҩс аполиартә ҭҵаарақәа русхкгьы налаҵаны егьырҭ аихьӡарақәа. Ниу-Делии ҳареи ҳабжьара активла адиалог мҩаԥысуеит аҭбаара ҳаракқәа рыпроблематиказы. Нанҳәамза анҵәамҭазы уи ахәаахәҭра-економикатә, аҭҵаарадырра-техникатә, акультуратә усеицуразы Урыстәылеи Индиеи реиҳабырабжьаратә комиссиа аилатәараҿы иахәаԥшуан. Индиатәи акорпорациақәа Аполиуснхыҵ аресурстә лшара аус адулара иалахәуп. Експертцәақәак ргәаанагарала Арктика иааиуа ҳаԥхьаҟатәи 20 шықәса рыҩныҵҟа Урыстәылеи Индиеи русеицура афлагмантә хырхарҭақәа ируакхар алшоит. Анаӡаратәи Аҩадараҿы Бразилиа, Индонезиа, Иран, БРИКС егьырҭ атәылақәа аус рыцуразы аԥеиԥшқәа жәпакны ыҟоуп. Ҳара ҳазыхиоуп ИАР аҵакыраҿы Белоруссиеи, егьырҭ ҳадгылаҩцәеи, ҳпартниорцәеи аус рыцура арҿиара. Иара убасгьы рыӡбахә ҳәатәуп хазы арктикатә проектқәа рыла Урыстәылеи дареи русеицура аинтерес аазырԥшуа Аладатәи Кореиеи Сингапури, урҭ ҳтәыла иаҿагыланы аиҩызаратә санкциатә кампаниа "аколлективтә Мраҭашәара" ишалахәугьы. Анеоарктикатә ҳәынҭқаррақәа Урыстәыла акооперациа аҭбаара ҳаракқәа рҿы ашьақәыргыларазы ирымоу азҿлымҳара аарԥшхоит арктикатә проблематика иаҵанакуа асимпозиумқәеи аконференциақәеи аҳәаанырцәтәи асасцәа активла ралахәрала. Хыԥхьаӡара рацәала уи алацәажәара иалахәхоит аҳәаанырцәтәи аделегациақәа – цәыббра 1 азы Владивосток иаатран иҟоу XI Мрагыларатәи аекономикатә форум асессиа ҷыдақәа рҿы. Иааиуа ашықәс хәажәкырамзазы Мурманск имҩаԥысраны иҟоу Урыстәылатәи Аполиуснхыҵ изаамҭанытәиу жәларбжьаратәи афорум хада "Арктика-адиалог аҵакыра" аҟны аҳәаанырцәынтәи асасцәа ҳаракқәа рбара гәахәара дуны иаҳзыҟалоит. Арктика жәларбжьаратәи аусеицуразы ааԥхьарақәаАрктика аҭынчреи аусеицуреи рзонак аҳасаб ала аиқәырхара жәларбжьаратәи аилазаара зегьы ринтересқәа ирықәшәоит, Урыстәылагьы, жәаҳәарада, уи иазҿлымҳауп. Убри инаваргыланы иҟоуп иарбоу агәаанагара еиҩызымшо атәылақәагьы. Ус акәымзар ишԥеилкаатәу НАТО атәылақәа, иааидкыланы арратә алианс зегьы аиԥш, ари арегион амилитаризациахь, уа жәларбжьаратәи аибарххарақәа рхәышҭаарақәа раԥҵарахьы аус ахькылырго? 2026 шықәса жәабранмзазы НАТО нап анаркит аҭбаара ҳаракқәа рҿы ар рыҟазаара арҭбаара иазырхоу аоперациа "Арктикатә ҷаԥшьаҩы" амҩаԥгара. Аҩадатәи ҳҳәаақәа ирзааигәаны арратә ҽазыҟаҵара дуқәа мҩаԥысуеит. Арегионнҭыҵтәи атәылақәа алархәны агрессиатә хырхарҭа змоу мҽхакы ҭбаала аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥысуеит, НАТО акоманда-штабтә структура аелемент ҿыцқәа цәырҵуеит. Анаӡаратәи Аҩадаҿ ас еиԥш имҩаԥысуа арратә активра Урыстәыла ашәарҭадараз зҳәазҵам ашәарҭарақәа цәырнагоит. Амашәыртә хҟьаԥҟьақәа бџьаршьҭыхлатәи реиҿагылара цәырызгар алшо ахҭысқәа ршәарҭарақәа ракәзар ишьҭыҵуеит. Мраҭашәара, жәларбжьаратәи аусеицура аусхк аҟны Урыстәыла азакәантә зинқәа рыҵшәаара аҽазышәарақәа инарываргыланы Арктикатә регион аҿы еицырзеиԥшу апроектқәа рынагӡара иалахәу адунеи аиҳараҩык ртәылақәа рҟынтәи аиуристхаҿқәеи ахатәхаҿқәеи ирҿагыланы илегитимтәым афинанс-економикатә санкциақәа рыцхыраарала арратә усхк аҿы идырны, хықәкылатәи агәрамгаратә атмосфера аԥҵара мҩаԥнагоит. НАТО алахәылацәеи егьырҭ мраҭашәарааи ирымоу рҭахрақәа рҵәахӡом Арктика ҳтәылеи уи аиԥш ихәыцуа ауааи рыҿиара аанкыларазы аиҿагылара ҿыц ахь аиагара хықәкыс иҟаҵаны.Мраҭашәара Урыстәыла иаҿагыло аполитика ацәырҵрақәа ируакхеит анкьа Анаӡаратәи Аҩада аус зуаз ганрацәалатәи аусеицура амеханизмқәа русура аанкылара. Урҭ рыхәҭак рыҟазаара аанкылахеит, егьырҭ русура акыр аҵакы ацәыӡит, аиӷаратә шьаҿақәа ирыхҟьаны аимадарақәа аанызкылар акәхаз Урыстәыла анры уи алахәылацәа лахәымха. Еиқәханы иҟоу аиҳабырабжьаратә формат заҵәык акәны иаанхоит 30 шықәса инарзынаԥшуа раԥхьа, цәыббрамза 19, 1996 шықәса рзы, иаԥҵаз Арктикатә хеилак. Аиубилеиахь Ахеилак анеишьа зегьы иреиӷьуп ҳәа узазҳәом. 2022 шықәса хәажәкырамза инаркны мраҭашәаратәи атәыла-лахәылацәа рхымҩаԥгашьа иахҟьаны иара ҵааркуп, акризис ӷәӷәа иҭагылоуп. Ихадоу акоординациатә усбарҭа — амаҵурауаа еиҳабацәа Реилак аминистрратә еиԥыларақәеи аилатәарақәеи мҩаԥыргаӡом, апроектқәа рынагӡаразы алшарақәа ԥкуп. Аиҿкаара аусура аиҳарак аексперттә ҩаӡараҿы аимадарақәеи аусуратә усбарҭақәа инахароу аформат ала реиԥыларақәеи рахь ииагоуп. Урыстәыла азыхиоуп Арктикатә хеилак инагӡаны аусура аиҭарҿыцра, егьырҭ ламысцқьала аус рулар, алахәылацәа зегьы рзакәантә интересқәа наҟ-ааҟ разгәаҭара ашьаҭала. Аха убри аан иазыхиоуп НАТО атәылақәа аиҿкаараҿы иаздырхио егьи асценаригьы – Урыстәыла ада арктикатә проблемақәа ҩныҵҟала рылацәажәара рҽазыршәара, уи алагьы, даҽакала иуҳәозар, Арктикатә хеилак адискредитациеи амаргинализациеи рахь акылгара. Асеиԥштәи аҭагылазаашьаан ҳара иҳамоуп аҵакырақәа, алогистика, атехнологиақәа, Арктикаҿ Урыстәыла апланқәа агәра ганы рынагӡаразы еицырзыфеидоу апроектқәа рзы узықәгәыӷша апартниорцәа. Арктикаҿы жәларбжьаратәи аусеицура аԥеиԥшАдунеи ахсаала ахәаԥшра мацара азхоит, еилкаахоит Урыстәыла арктикатә ҳәынҭқарра хаданы ишыҟаз, ишыҟоу, егьшыҟало. Аҳауатә еиҭакрақәеи аполиуснхыҵтәи аҵааршәқәа рыӡыҭреи Арктикаҟа атранспорттәи аресурстәи знеира, аекспертцәа разԥхьагәаҭарақәа рыла, еҳа-еҳа иазҳалоит. Арегион алогистикатә ҳақәа реиԥҟьарақәа инарыдҳәаланы иҭышәынтәалоу ахәаахәҭратә еимадарақәа реиқәыршәараҿы зда ԥсыхәа ыҟам ароль нанагӡо иалагахьеит, зегь раԥхьа иргыланы жәларбжьаратәи аекономиказы асистематә ҵакы змоу Адунеитә океан аӡыбжьахалақәа рҿы. Ҳанхамҩатә усураҿы аринахысгьы ҳаззааиуа арктикатә мшынтә ҵакырақәа Адунеитә океан иузаҟәымҭхо хәҭаны иҟоуп. Иара инагӡаны агаҿа аҳәынҭқаррақәа Аполиуснхыҵ азин ҷыдақәеи аҭакԥхықәрақәеи шьақәзырӷәӷәаз, 1982 шықәсазтәи амшынтә зин азы Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Аконвенциа аԥҟарақәа ирыҵаркуеит. Арҭ азинқәеи аҭакԥхықәрақәеи ишрыдгыло азгәаҭоуп 2008 шықәса рзы ирыдыркылаз арктикатәи "ахәба"— Урыстәыла, Даниа, Канада, Норвегиа, Еиду америкатәи аштатқәа р-Илулиссаттәи адекларациаҿы. Уажәтәи аетап аан иаабом иҳараку аҭбаарақәа рҿы аекономикатәи егьырҭ активреи рҭышәныртәаларазы жәларбжьара-зинтә мыруга ҿыцқәа аус рыдулара хымԥадатәиуп ҳәа. Аполиуснхыҵ иҟоу урыстәылатәи адәныҟатәи аполитика зегь зҵазкуа, апрагматикатә ҟазшьа еиқәнархоит. Евразиа ашәарҭадареи аусеицуреи рзеиԥш континенталтә ҵакыра иахәҭакны Арктика ашьақәгылара ҳадгылоит. Иахьатәи ҳоппонентцәа хыԥхьаӡара рацәала аҭоурых аурокқәа рҵар акәижьҭеи акрааҵуеит, еилыркаар акәын: Урыстәылеи дареи асанкциақәеи ашәарҭарақәеи рбызшәала реицәажәара ԥеиԥш амаӡам. Еиҩызаратәым, еиӷаратәу аусқәа ироуеит, ироулоит иақәнагоу аҭакқәа, асимметриатә усқәагьы уахь иналаҵаны. Урыстәыла адунеи арегионқәа зегьы рҿы аконструктивтә диалог еиҳа еиӷьнашьоит, аха иаҭахханы иҟалозар ҳмилаҭтә интересқәа иҟоу ахархәагақәа зегьы рыла ихьчахоит. Урыстәыла ахада В.В. Путин изныкымкәа ишазгәеиҭахьоу ала, азинеиҟарареи наҟ-ааҟтәи афеидеи рышьаҭала Арктика аусура ду мҩаԥысуеит, уи аҽалархәра иазхиоу апартниорцәа зегьы рзы ҳаартуп. Ус иҟоу ракәзар, НАТОтәи арусофобцәа рыда абсолиуттә еиҳараҩ ыҟоуп. Узықәгәыӷша ахырхарҭақәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп аԥсабаратә ресурсқәа аус рыдулара, Атрансарктикатә транспорттә коридори уи ихадоу ахәҭа — Аҩадатәи амшынтә мҩеи рхархәара. Зегь раԥхьа иргылатәу ауснагӡатәқәа иреиуоуп ааглыхратә, атранспорттә, атуристтә инфраструктура раԥҵара. Аԥыжәара аманы иаанхоит Анаӡаратә Аҩада ауааԥсыра рыбзазара аизырҳара, аҩадатәи аԥсабара аиқәырхара, аҭҵаарадырратә ҭҵаарақәа рымҩаԥгара. Арҭ аусхкқәа зегьы рҿы ароль ду аҳҭоит жәларбжьаратәи аусеицура.
https://sputnik-abkhazia.info/20260831/1065295884.html
https://sputnik-abkhazia.info/20260831/1065286589.html
урыстәыла
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
ажәабжьқәа, аполитика, сергеи лавров
ажәабжьқәа, аполитика, сергеи лавров
Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа Рминистрра ахада Сергеи Лавров Arctic.ru азы истатиа. Нанҳәа 19 рзы арктикатә ӷбарныҟәаразы акрызҵазкуа ахҭыс ҟалеит. Атрансарктикатә транспорттә коридор ихадоу ахәҭа ҳәа иԥхьаӡоу Аҩадатәи амшынтә мҩала Мурмансктәи абаӷәазахь раԥхьаӡа акәны Китаинтәи инеит аконтеинермҩангага. Абас ала аҳәаанырцәтәи апартниорцәа алархәны Урыстәылатәи Аполиуснхыҵ анапаҿы аагара аетап ҿыц хацыркуп. Аполиуснхыҵ аҿы амилаҭтә ҩныҵҟатә аалыҵ жәа-процентк иреиҵамкәа иҭрыжьуеит, инхоит 2,5 миллионҩык инареиҳаны ҳтәылауаа. Убри инамаданы Арктика уажәтәи аҭагылазаашьа ахәшьара шаҳҭо, уа жәларбжьаратәи аинырра ашьақәыргылара ҳгәы ишҭоу азы хшыҩзцарақәак сҳәар сҭахын.
Арктикаҿ Урыстәылеи жәларбжьаратәи уи апартниорцәеи
Аҳәынҭқарра ахада В.В. Путин ишьақәирӷәӷәаз, 2035 шықәсанӡа Арктика имҩаԥысуа Урыстәыла аҳәынҭқарратә политика Ашьаҭақәа, амчратә усбарҭақәа зегьы русура азнархоит: Урыстәылатәи Афедерациа Арктикатә зона ауааԥсыра рыԥсҭазаара ахаҭабзиара аизырҳара, уи аҵакырақәа економикала реизҳара, аԥсабара ахьчара, еицыфеидоу жәларбжьаратәи аусеицура. Аҵыхәтәантәи аҵак ҷыда амоуп аҳәаанырцәтәи атәылақәеи аҳәынҭқаррабжьаратә еиҿкаарақәеи реизыҟазаашьақәа рганахьала акоординациатә функциақәа змоу адәныҟатәи аусқәа Рминистрразы. Ҷыдала инаҵшьны иазгәасҭоит: Арктикатә зона, амшынтә логистика, Аҩадатәи амшынтә мҩа рыҿиара азҵаарақәа ркомплекс зегьы Урыстәылатәи Афедерациа Амшынтә коллегиа аусураҿы аҭыԥ ду шааннакыло. Аҭбаара ҳаракқәа рҿы адәныҟаполитикатә усураз аԥыжәаратә усқәа шьақәырӷәӷәоуп 2023 шықәса хәажәкыра 31 рзы аус зуа адәныҟатәи аполитика Аконцепциаҿы. Арктикаҿ Урыстәыла аҽазнашәоит аҭынчреи аҭышәынтәалареи реиқәырхара, амилаҭтә шәарҭадара ашәарҭарақәа рыҩаӡара аларҟәра, атәыла асоциал-економикатә ҿиаразы иманшәалоу адәныҟатәи аҭагылазаашьақәа раԥҵара. Арҭ ашьақәгылақәа практикала рынагӡаразы ҳара ҳаартуп иаҳԥыло азыхиазаара аазырԥшуа аконструктивтә гәазыҳәара змоу аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәа зегьы аус рыцураз. Усеиԥш иҟоугьы маҷҩым. Анаӡаратәи Аҩада аресурстәи атранспорт-логистикатәи лшара ҭбаа, зеиԥш ыҟам аԥсабара-ҳауатә ҷыдарақәа, арегионалтә кооперациа акрызхыҵуа атрадициақәа, зхыԥхьаӡара маҷу ашьагәыҭ жәларқәа ркультуратә ҭынха беиа уҳәа абарҭ зегь еицырзыфеидоу апартниорразы алшара дуқәа аадыртуеит.
Аполиус нхыҵ аусеицура бзиа ззышьақәыргылоу атәылақәа рхыԥхьаӡараҿы зегь раԥхьаӡагьы рыӡбахә ҳәатәуп Китаии Индиеи. Пекини ҳареи арктикатә тематика иааиԥмырҟьаӡакәа, иныҭкааны ҳалацәажәоит аиҳабырақәа рхадацәа реиԥыларақәа раан. Аус руеит Аҩадатәи амшынтә мҩазы ҩ-ганктәи апрофильтә комиссиа маҷ, адәныҟатәи аусқәа реиҳабыратә консультациақәеи аҭҵаарадырратә еиҭныԥсахларақәеи рмеханизмқәа. Алҵшәақәа иҟоу ракәзар рхала рхы удырбоит: Урыстәыла аҩадатәи амшынқәа иааиԥмырҟьаӡакәа аконтеинертә мҩангарақәа рдәықәҵара, урҭ рхыԥхьаӡара аизырҳара азыԥхьагәаҭара, уи анаҩс аполиартә ҭҵаарақәа русхкгьы налаҵаны егьырҭ аихьӡарақәа. Ниу-Делии ҳареи ҳабжьара активла адиалог мҩаԥысуеит аҭбаара ҳаракқәа рыпроблематиказы. Нанҳәамза анҵәамҭазы уи ахәаахәҭра-економикатә, аҭҵаарадырра-техникатә, акультуратә усеицуразы Урыстәылеи Индиеи реиҳабырабжьаратә комиссиа аилатәараҿы иахәаԥшуан. Индиатәи акорпорациақәа Аполиуснхыҵ аресурстә лшара аус адулара иалахәуп. Експертцәақәак ргәаанагарала Арктика иааиуа ҳаԥхьаҟатәи 20 шықәса рыҩныҵҟа Урыстәылеи Индиеи русеицура афлагмантә хырхарҭақәа ируакхар алшоит.
Анаӡаратәи Аҩадараҿы Бразилиа, Индонезиа, Иран, БРИКС егьырҭ атәылақәа аус рыцуразы аԥеиԥшқәа жәпакны ыҟоуп. Ҳара ҳазыхиоуп ИАР аҵакыраҿы Белоруссиеи, егьырҭ ҳадгылаҩцәеи, ҳпартниорцәеи аус рыцура арҿиара. Иара убасгьы рыӡбахә ҳәатәуп хазы арктикатә проектқәа рыла Урыстәылеи дареи русеицура аинтерес аазырԥшуа Аладатәи Кореиеи Сингапури, урҭ ҳтәыла иаҿагыланы аиҩызаратә санкциатә кампаниа "аколлективтә Мраҭашәара" ишалахәугьы. Анеоарктикатә ҳәынҭқаррақәа Урыстәыла акооперациа аҭбаара ҳаракқәа рҿы ашьақәыргыларазы ирымоу азҿлымҳара аарԥшхоит арктикатә проблематика иаҵанакуа асимпозиумқәеи аконференциақәеи аҳәаанырцәтәи асасцәа активла ралахәрала. Хыԥхьаӡара рацәала уи алацәажәара иалахәхоит аҳәаанырцәтәи аделегациақәа – цәыббра 1 азы Владивосток иаатран иҟоу XI Мрагыларатәи аекономикатә форум асессиа ҷыдақәа рҿы. Иааиуа ашықәс хәажәкырамзазы Мурманск имҩаԥысраны иҟоу Урыстәылатәи Аполиуснхыҵ изаамҭанытәиу жәларбжьаратәи афорум хада "Арктика-адиалог аҵакыра" аҟны аҳәаанырцәынтәи асасцәа ҳаракқәа рбара гәахәара дуны иаҳзыҟалоит.
Арктика жәларбжьаратәи аусеицуразы ааԥхьарақәа
Арктика аҭынчреи аусеицуреи рзонак аҳасаб ала аиқәырхара жәларбжьаратәи аилазаара зегьы ринтересқәа ирықәшәоит, Урыстәылагьы, жәаҳәарада, уи иазҿлымҳауп. Убри инаваргыланы иҟоуп иарбоу агәаанагара еиҩызымшо атәылақәагьы. Ус акәымзар ишԥеилкаатәу НАТО атәылақәа, иааидкыланы арратә алианс зегьы аиԥш, ари арегион амилитаризациахь, уа жәларбжьаратәи аибарххарақәа рхәышҭаарақәа раԥҵарахьы аус ахькылырго?
2026 шықәса жәабранмзазы НАТО нап анаркит аҭбаара ҳаракқәа рҿы ар рыҟазаара арҭбаара иазырхоу аоперациа "Арктикатә ҷаԥшьаҩы" амҩаԥгара. Аҩадатәи ҳҳәаақәа ирзааигәаны арратә ҽазыҟаҵара дуқәа мҩаԥысуеит. Арегионнҭыҵтәи атәылақәа алархәны агрессиатә хырхарҭа змоу мҽхакы ҭбаала аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥысуеит, НАТО акоманда-штабтә структура аелемент ҿыцқәа цәырҵуеит.
Анаӡаратәи Аҩадаҿ ас еиԥш имҩаԥысуа арратә активра Урыстәыла ашәарҭадараз зҳәазҵам ашәарҭарақәа цәырнагоит. Амашәыртә хҟьаԥҟьақәа бџьаршьҭыхлатәи реиҿагылара цәырызгар алшо ахҭысқәа ршәарҭарақәа ракәзар ишьҭыҵуеит.
Мраҭашәара, жәларбжьаратәи аусеицура аусхк аҟны Урыстәыла азакәантә зинқәа рыҵшәаара аҽазышәарақәа инарываргыланы Арктикатә регион аҿы еицырзеиԥшу апроектқәа рынагӡара иалахәу адунеи аиҳараҩык ртәылақәа рҟынтәи аиуристхаҿқәеи ахатәхаҿқәеи ирҿагыланы илегитимтәым афинанс-економикатә санкциақәа рыцхыраарала арратә усхк аҿы идырны, хықәкылатәи агәрамгаратә атмосфера аԥҵара мҩаԥнагоит.
НАТО алахәылацәеи егьырҭ мраҭашәарааи ирымоу рҭахрақәа рҵәахӡом Арктика ҳтәылеи уи аиԥш ихәыцуа ауааи рыҿиара аанкыларазы аиҿагылара ҿыц ахь аиагара хықәкыс иҟаҵаны.
Мраҭашәара Урыстәыла иаҿагыло аполитика ацәырҵрақәа ируакхеит анкьа Анаӡаратәи Аҩада аус зуаз ганрацәалатәи аусеицура амеханизмқәа русура аанкылара. Урҭ рыхәҭак рыҟазаара аанкылахеит, егьырҭ русура акыр аҵакы ацәыӡит, аиӷаратә шьаҿақәа ирыхҟьаны аимадарақәа аанызкылар акәхаз Урыстәыла анры уи алахәылацәа лахәымха. Еиқәханы иҟоу аиҳабырабжьаратә формат заҵәык акәны иаанхоит 30 шықәса инарзынаԥшуа раԥхьа, цәыббрамза 19, 1996 шықәса рзы, иаԥҵаз Арктикатә хеилак.
Аиубилеиахь Ахеилак анеишьа зегьы иреиӷьуп ҳәа узазҳәом. 2022 шықәса хәажәкырамза инаркны мраҭашәаратәи атәыла-лахәылацәа рхымҩаԥгашьа иахҟьаны иара ҵааркуп, акризис ӷәӷәа иҭагылоуп. Ихадоу акоординациатә усбарҭа — амаҵурауаа еиҳабацәа Реилак аминистрратә еиԥыларақәеи аилатәарақәеи мҩаԥыргаӡом, апроектқәа рынагӡаразы алшарақәа ԥкуп. Аиҿкаара аусура аиҳарак аексперттә ҩаӡараҿы аимадарақәеи аусуратә усбарҭақәа инахароу аформат ала реиԥыларақәеи рахь ииагоуп.
Урыстәыла азыхиоуп Арктикатә хеилак инагӡаны аусура аиҭарҿыцра, егьырҭ ламысцқьала аус рулар, алахәылацәа зегьы рзакәантә интересқәа наҟ-ааҟ разгәаҭара ашьаҭала. Аха убри аан иазыхиоуп НАТО атәылақәа аиҿкаараҿы иаздырхио егьи асценаригьы – Урыстәыла ада арктикатә проблемақәа ҩныҵҟала рылацәажәара рҽазыршәара, уи алагьы, даҽакала иуҳәозар, Арктикатә хеилак адискредитациеи амаргинализациеи рахь акылгара. Асеиԥштәи аҭагылазаашьаан ҳара иҳамоуп аҵакырақәа, алогистика, атехнологиақәа, Арктикаҿ Урыстәыла апланқәа агәра ганы рынагӡаразы еицырзыфеидоу апроектқәа рзы узықәгәыӷша апартниорцәа.
Арктикаҿы жәларбжьаратәи аусеицура аԥеиԥш
Адунеи ахсаала ахәаԥшра мацара азхоит, еилкаахоит Урыстәыла арктикатә ҳәынҭқарра хаданы ишыҟаз, ишыҟоу, егьшыҟало. Аҳауатә еиҭакрақәеи аполиуснхыҵтәи аҵааршәқәа рыӡыҭреи Арктикаҟа атранспорттәи аресурстәи знеира, аекспертцәа разԥхьагәаҭарақәа рыла, еҳа-еҳа иазҳалоит. Арегион алогистикатә ҳақәа реиԥҟьарақәа инарыдҳәаланы иҭышәынтәалоу ахәаахәҭратә еимадарақәа реиқәыршәараҿы зда ԥсыхәа ыҟам ароль нанагӡо иалагахьеит, зегь раԥхьа иргыланы жәларбжьаратәи аекономиказы асистематә ҵакы змоу Адунеитә океан аӡыбжьахалақәа рҿы.
Ҳтәыла амилаҭтә интересқәеи ашәарҭадареи рынагӡаразы ԥхьаҟа Арктика астратегиатә ҵакгьы иацлалоит. Ҳара иацаҳҵоит Урыстәылатәи азакәанԥҵареи атәыла аҿаԥхьа иқәгылоу аҿиара ахықәкқәеи инарықәыршәаны Арктикатә зона аинфраструктура аиҿкаара, аҭбаарақәа комплексла рнапахьы раагара.
Ҳанхамҩатә усураҿы аринахысгьы ҳаззааиуа арктикатә мшынтә ҵакырақәа Адунеитә океан иузаҟәымҭхо хәҭаны иҟоуп. Иара инагӡаны агаҿа аҳәынҭқаррақәа Аполиуснхыҵ азин ҷыдақәеи аҭакԥхықәрақәеи шьақәзырӷәӷәаз, 1982 шықәсазтәи амшынтә зин азы Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Аконвенциа аԥҟарақәа ирыҵаркуеит. Арҭ азинқәеи аҭакԥхықәрақәеи ишрыдгыло азгәаҭоуп 2008 шықәса рзы ирыдыркылаз арктикатәи "ахәба"— Урыстәыла, Даниа, Канада, Норвегиа, Еиду америкатәи аштатқәа р-Илулиссаттәи адекларациаҿы. Уажәтәи аетап аан иаабом иҳараку аҭбаарақәа рҿы аекономикатәи егьырҭ активреи рҭышәныртәаларазы жәларбжьара-зинтә мыруга ҿыцқәа аус рыдулара хымԥадатәиуп ҳәа. Аполиуснхыҵ иҟоу урыстәылатәи адәныҟатәи аполитика зегь зҵазкуа, апрагматикатә ҟазшьа еиқәнархоит. Евразиа ашәарҭадареи аусеицуреи рзеиԥш континенталтә ҵакыра иахәҭакны Арктика ашьақәгылара ҳадгылоит.
Иахьатәи ҳоппонентцәа хыԥхьаӡара рацәала аҭоурых аурокқәа рҵар акәижьҭеи акрааҵуеит, еилыркаар акәын: Урыстәылеи дареи асанкциақәеи ашәарҭарақәеи рбызшәала реицәажәара ԥеиԥш амаӡам. Еиҩызаратәым, еиӷаратәу аусқәа ироуеит, ироулоит иақәнагоу аҭакқәа, асимметриатә усқәагьы уахь иналаҵаны. Урыстәыла адунеи арегионқәа зегьы рҿы аконструктивтә диалог еиҳа еиӷьнашьоит, аха иаҭахханы иҟалозар ҳмилаҭтә интересқәа иҟоу ахархәагақәа зегьы рыла ихьчахоит.
Урыстәыла ахада В.В. Путин изныкымкәа ишазгәеиҭахьоу ала, азинеиҟарареи наҟ-ааҟтәи афеидеи рышьаҭала Арктика аусура ду мҩаԥысуеит, уи аҽалархәра иазхиоу апартниорцәа зегьы рзы ҳаартуп. Ус иҟоу ракәзар, НАТОтәи арусофобцәа рыда абсолиуттә еиҳараҩ ыҟоуп. Узықәгәыӷша ахырхарҭақәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп аԥсабаратә ресурсқәа аус рыдулара, Атрансарктикатә транспорттә коридори уи ихадоу ахәҭа — Аҩадатәи амшынтә мҩеи рхархәара. Зегь раԥхьа иргылатәу ауснагӡатәқәа иреиуоуп ааглыхратә, атранспорттә, атуристтә инфраструктура раԥҵара. Аԥыжәара аманы иаанхоит Анаӡаратә Аҩада ауааԥсыра рыбзазара аизырҳара, аҩадатәи аԥсабара аиқәырхара, аҭҵаарадырратә ҭҵаарақәа рымҩаԥгара. Арҭ аусхкқәа зегьы рҿы ароль ду аҳҭоит жәларбжьаратәи аусеицура.
