https://sputnik-abkhazia.info/20261020/shyzh-igylaz-ian-aba-aeikit-ashyzh-znyshua-azhaaei-azgaaraei-1066438248.html
"Шьыжь игылаз иҽан ҽаба аҵеикит": ашьыжь зныԥшуа ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи
"Шьыжь игылаз иҽан ҽаба аҵеикит": ашьыжь зныԥшуа ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи
Sputnik Аҧсны
Ашьыжь иацны иааиуа агәыӷрақәа инадыркны азгәаҭарақәа рҿынӡа шәзыԥшуп Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны. 20.10.2026, Sputnik Аҧсны
2026-10-20T08:20+0300
2026-10-20T08:20+0300
2026-10-20T22:05+0300
аԥсны
жәлар рдоуҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/102833/61/1028336134_0:118:2310:1417_1920x0_80_0_0_c337a90dda688eb3faaff8404dad94b1.jpg
"Амш ҿыц исзаанагарызеи?" — абри аҩыза азҵаара зхы иазымҭац маҷзар ҟалап. Ашьыжь шара ҳаԥылоит ҳагәқәа гәыӷрала ирҭәны, ҳхықәкқәа, ҳусқәа рынагӡара ҳҽазырхианы.Ашьыжь амрашәахәа ҳашәхымс ианаахыҵлак — ахәыҷқәа ашкол ахь, аҿар аҵараиурҭақәа рышҟа, адуцәа русурахь имҩануп, аҩны иаанхо иццакы-ццакуа рыҩнусқәа ирыхьӡарц иаҿуп.Жәаҳәарада, ауаа зегьы ҳаиԥшым. Џьоукы рышьыжь "акаҳуа хаа" афҩы ахуп, даҽаӡәых рзы "ачаи цаҳәцаҳә" агьама амоуп. Шьыжьхьада зымч ҭамло шырацәоу еиԥш ашьыжь зынӡа акрыфара зҟазшьам рхыԥхьаӡарагьы рацәоуп.Ашьыжь аԥылараАиҳабацәа аҿар ирымардо амаӡақәа ирылан ашьыжь иашаны ишаԥылатәу − шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт. Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназик — ишьамхы ӷәӷәахоит, цәгьа ихьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" — одоление птицы).Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар — ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Акрымфакәа амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар — унасыԥ дыркьаҿуеит ҳәа агәаанагара рыман.Ажәаԥҟақәа рдунеиАжәаԥҟақәа иахьахәҭоу аҭагылазаашьаҿы, изышьашәалоу атема иадҳәаланы ухы иаурхәар, угәҭакы еиҳа еилкаахоит, иуҳәарц иуҭаху аӡырҩцәа рҟынӡа еиӷьны инеиуеит, рыхшыҩ аҟны инхоит.Ишьҭысхыз атема иақәҿызҭуа ажәаԥҟақәа рацәоуп. Иаҳҳәап: "Шьыжь игылаз абга иԥылазшәа деиқәшәоит", "Шьыжьӡа зус знапы алазкыз алҵшәа инаҭоит", "Шьыжьы игәаҟыз уаххьан дыччоит", "Шьыжьымҭан изымгыло инхара еиҵахоит", "Ашьыжь ишьацәхныслаз, шьыбжьаанӡа дшьацәхныслон", "Шьыжьы уҿы ахьуӡәӡәо какал укыроуп", "Шьыжьымҭан изымгыло изхара џьықәреи иауам", "Ашаразы игылаз иҽы ҵеикит, шьыбжьон игылаз иарбаӷь ҵеикит", "Шьыжьхьа бзиа уаххьа ннажьуеит", "Шьыжьхьа уара иф, уаххьа уаӷа иҿаҵа" уҳәа.Абра иҳамҳәар ауам зегь реиҳа ашьыжь иахҳәааны аларҵәара змоу ажәаԥҟа атәы:Еицырдыруа аԥсуа жәаԥҟа ҵаҵӷәыс иамоуп абри аҩыза асиужет, нхаҩык ашьжьымҭан дгылан игәылеи иареи рҽанқәа ахьықәҿаҳәаз даннеи, аҩбагьы хьаны аҽцарақәа шрыҵаз ибеит. Иара итәы аҽан ариит, игәыла итәы – аҽаба. Иҽан иаҵаз ааҵхны игәыла итәы иаҵеиҵеит, игәыла иҽан иарииз аҽҵыс — иҽан ахь ииаигеит. Абри аҩыза амаана ҟаиҵеит.Азгәаҭарақәа рахьтә
https://sputnik-abkhazia.info/20240602/ats-au-as-ishnakhuan-auardyn--uasy-anyt-sta-irykhaau-azhaaa-1051177273.html
https://sputnik-abkhazia.info/20210524/Eioumaz-ala-aara-marioup-abzhgara-labzharat-aky-zmou-azhaaa-1032483819.html
https://sputnik-abkhazia.info/20250622/ays-aaa-azhua-ianalaga-aararei-aysaamei-azyrbo-zhlar-razgaaraa-1055468994.html
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
жәлар рдоуҳа
"Шьыжь игылаз иҽан ҽаба аҵеикит": ашьыжь зныԥшуа ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи
08:20 20.10.2026 (ирҿыцуп: 22:05 20.10.2026) Сусанна Ҭаниаԥҳа
Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ
Ашьыжь иацны иааиуа агәыӷрақәа инадыркны азгәаҭарақәа рҿынӡа шәзыԥшуп Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.
"Амш ҿыц исзаанагарызеи?" — абри аҩыза азҵаара зхы иазымҭац маҷзар ҟалап. Ашьыжь шара ҳаԥылоит ҳагәқәа гәыӷрала ирҭәны, ҳхықәкқәа, ҳусқәа рынагӡара ҳҽазырхианы.
Ашьыжь амрашәахәа ҳашәхымс ианаахыҵлак — ахәыҷқәа ашкол ахь, аҿар аҵараиурҭақәа рышҟа, адуцәа русурахь имҩануп, аҩны иаанхо иццакы-ццакуа рыҩнусқәа ирыхьӡарц иаҿуп.
Жәаҳәарада, ауаа зегьы ҳаиԥшым. Џьоукы рышьыжь "акаҳуа хаа" афҩы ахуп, даҽаӡәых рзы "ачаи цаҳәцаҳә" агьама амоуп. Шьыжьхьада зымч ҭамло шырацәоу еиԥш ашьыжь зынӡа акрыфара зҟазшьам рхыԥхьаӡарагьы рацәоуп.
Аиҳабацәа аҿар ирымардо амаӡақәа ирылан ашьыжь иашаны ишаԥылатәу − шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт. Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназик — ишьамхы ӷәӷәахоит, цәгьа ихьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.
Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" — одоление птицы).
Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар — ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Акрымфакәа амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар — унасыԥ дыркьаҿуеит ҳәа агәаанагара рыман.
Ажәаԥҟақәа иахьахәҭоу аҭагылазаашьаҿы, изышьашәалоу атема иадҳәаланы ухы иаурхәар, угәҭакы еиҳа еилкаахоит, иуҳәарц иуҭаху аӡырҩцәа рҟынӡа еиӷьны инеиуеит, рыхшыҩ аҟны инхоит.
Ишьҭысхыз атема иақәҿызҭуа ажәаԥҟақәа рацәоуп. Иаҳҳәап: "Шьыжь игылаз абга иԥылазшәа деиқәшәоит", "Шьыжьӡа зус знапы алазкыз алҵшәа инаҭоит", "Шьыжьы игәаҟыз уаххьан дыччоит", "Шьыжьымҭан изымгыло инхара еиҵахоит", "Ашьыжь ишьацәхныслаз, шьыбжьаанӡа дшьацәхныслон", "Шьыжьы уҿы ахьуӡәӡәо какал укыроуп", "Шьыжьымҭан изымгыло изхара џьықәреи иауам", "Ашаразы игылаз иҽы ҵеикит, шьыбжьон игылаз иарбаӷь ҵеикит", "Шьыжьхьа бзиа уаххьа ннажьуеит", "Шьыжьхьа уара иф, уаххьа уаӷа иҿаҵа" уҳәа.
Абра иҳамҳәар ауам зегь реиҳа ашьыжь иахҳәааны аларҵәара змоу ажәаԥҟа атәы:
Шьыжь игылаз иҽан ҽаба аҵеикит. Шьыжьнаҵы зус знапы азыркыз еиҳа дманшәалахоит, иус еиҳа иҵоурахоит.
Еицырдыруа аԥсуа жәаԥҟа ҵаҵӷәыс иамоуп абри аҩыза асиужет, нхаҩык ашьжьымҭан дгылан игәылеи иареи рҽанқәа ахьықәҿаҳәаз даннеи, аҩбагьы хьаны аҽцарақәа шрыҵаз ибеит. Иара итәы аҽан ариит, игәыла итәы – аҽаба. Иҽан иаҵаз ааҵхны игәыла итәы иаҵеиҵеит, игәыла иҽан иарииз аҽҵыс — иҽан ахь ииаигеит. Абри аҩыза амаана ҟаиҵеит.
Шьыжьтәи ашәаԥшь – амшцәгьа иатәуп. Хәылԥазтәи – амш бзиа. Даҽакалагьы ирҳәон, "Шьыжь шәаԥшь шьыбжьаанӡа, хәылԥ шәаԥшь жәаха-жәымш"
Ашьыжь аӡаӡа ҳәуазар амш бзиахоит.
Шьыжьнаҵы ақәоура иалагар, ирласны ихкәоит. Хәылԥазы иалагар, лассы ихкәом.
Ашьыжь аӡаӡа ыҟамзар амш цәгьахоит.
Ашьыжьымҭан амра шыҩагылалак аԥсҭәҳәа иалалар, амш цәгьахоит.
