Ахақәиҭреи ахьыԥшымреи рсимвол: Аԥсуа абираҟ шрыдыркылоз
11:58 23.07.2026 (ирҿыцуп: 12:33 23.07.2026)
© Sputnik
Анапаҵаҩра
Ԥхынгәы 23 рзы Аԥсны иазгәарҭоит Аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Асахьаҭыхҩы Валери Гамгьиа иескизқәа рыла ареспублика асимволика шьақәырӷәӷәан Иреиҳаӡоу Асовет асессиаҿы, аԥсуа-ақырҭуа фракциақәа ӷәӷәала реиҿагылара аҭагылазаашьа шыҟаз.
Аԥсны АССР аҟынтәи Аԥсны Аҳәынҭқаррахь атәыла ахьӡ аԥсахреи асимволика ашьақәырӷәӷәареи алыршахеит 1978 шықәсазтәи Аԥснытәи АССР Аконституциа аусура аанкылареи 1925 шықәсазтәи Аԥсны ССР Аконституциа аиҭашьақәыргылареи рышьҭахь.
Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik
Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik
Абираҟи агерби рышьақәырӷәӷәара
Ареспублика Аҳәынҭқарратә бираҟи агерби рзы ақәҵара адкылара Аԥсни Қырҭтәылеи реиҿагылара аконтекст ала иахәаԥштәуп ҳәа азгәеиҭеит аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Аслан Аҩӡба.
"Фактла уи Аԥсны ахьыԥшымреи асуверенитети рзы иахьынӡаулшоз ақәԥара акәын, ақырҭуа "ахәбатәи аколонна" аԥсуаа рхыԥхьаӡара аасҭа хынтә ианеиҳаз аамҭазы. Аҳәынҭқарратә бираҟи Аҳәынҭқарратә герби аус рыдуларазы акомиссиа аԥҵан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет аҟны, аескизқәа аус рыдулара инапы алакын еицырдыруа аԥсуа сахьаҭыхҩы Валери Гамгьиа. Аҳәынҭқарратә бираҟи агерби рыдыркылеит ақырҭуа ар Аԥсны ақәлара маҷк шагыз", – ҳәа иҳәеит аҵарауаҩ.
Абираҟ аусуратә ҿырԥштәқәа, асахьаҭыхҩы Валери Гамгьиа апарламенттә комиссиа аӡбарҭахь инаигон, уи алахәылацәагьы разгәаҭарақәа аларгалон. Абираҟ аихшьаалатә ҿырԥштәы дақәшаҳаҭхеит Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы Владислав Арӡынба. Уи ашьҭахь 1,5 метра 70 сантиметра иҟоу абырфын аш ӡырыргеит Аҟәа Жәлар реизараҿы.
Аҩӡба иҳәеит, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет ари аӡбамҭа, ареспублика аҭоурыхтә аамҭазы азакәанԥҵаратә усбарҭа иаднакылаз хадара злоу ӡбамҭаны ишыҟалаз.
Аҩӡба иҳәеит, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет ари аӡбамҭа, ареспублика аҭоурыхтә аамҭазы азакәанԥҵаратә усбарҭа иаднакылаз хадара злоу ӡбамҭаны ишыҟалаз.
"Уи Аԥсны Қырҭтәыла иахьыԥшымкәа аҟалара атенденциа арӷәӷәон. Иара убри аҽныҵәҟьа, 1978 шықәсазтәи Аконституциа аанкыларазы Иреиҳаӡоу Асовет ақәҵара рыдыркылеит, 1925 шықәсазтәи Аконституциахь ииасит. Адокумент астатиақәа руак иаҳәон, Аԥснытәи Асовет Социалисттә Республика егьырҭ аҳәынҭқаррақәеи иареи аиқәшаҳаҭратә еизыҟазаашьақәа рыла ишьақәзыргыло исуверентәу ҳәынҭқарроуп ҳәа", – иҳәоит Аслан Аҩӡба.
1978 шықәсазтәи Аконституциа аанкыларазы Иреиҳаӡоу Асовет ақәҵара адкылареи абираҟи агерби рышьақәырӷәӷәареи иаанагоз Аԥснытәи аҳәынҭқарра ахьыԥшымразы алаҳәара акәын ҳәа иҳәеит иара.
1978 шықәсазтәи Аконституциа аанкыларазы Иреиҳаӡоу Асовет ақәҵара адкылареи абираҟи агерби рышьақәырӷәӷәареи иаанагоз Аԥснытәи аҳәынҭқарра ахьыԥшымразы алаҳәара акәын ҳәа иҳәеит иара.
"Иара убасгьы, ҳара еилаҳкаауазароуп, Иреиҳаӡоу Асовет хазы қәҵарала ишаднакылаз атәыла уажәшьҭарнахыс Аԥсны Аҳәынҭқарра ҳәа ишашьҭоу азы аӡбамҭа. Даҽакала иаҳҳәозар, иахьатәи ҳҳәынҭқарра ахьӡгьы рыдыркылеит 1992 шықәса ԥхынгәы 23 рзы. Арҭ ақәҵарақәа контекстк ала ирыхәаԥштәуп, документк даҽа документк ада, иҟалап уи аҩыза акрызҵазкуа аҭоурыхтә ҵакы амаиургьы, аҭоурыхтә процесс ас еиԥш анырра ду анамҭаргьы", – ҳәа иҳәеит аҭоурыхҭҵааҩы.
Нанҳәамза 14, 1992 шықәса рзы, Аԥсны аҳәынҭқарратә символика анышьақәдырӷәӷәа ашьҭахь хымчыбжь заҵәык ааҵуаны, ареспублика иалалеит Қырҭтәыла Аҳәынҭсовет ар. Иалагеи шықәсык инеиҳаны ицон, зықьҩыла ауаа рыԥсҭазаара ҿахызҵәаз аибашьра. Уи раԥхьатәи амшқәа инадыркны аԥсуа еибашьцәа абираҟ шкәакәа-иаҵәа ркын, уи ахақәиҭреи ахьыԥшымреи рзы ақәԥара иасимволхеит.
Нанҳәамза 14, 1992 шықәса рзы, Аԥсны аҳәынҭқарратә символика анышьақәдырӷәӷәа ашьҭахь хымчыбжь заҵәык ааҵуаны, ареспублика иалалеит Қырҭтәыла Аҳәынҭсовет ар. Иалагеи шықәсык инеиҳаны ицон, зықьҩыла ауаа рыԥсҭазаара ҿахызҵәаз аибашьра. Уи раԥхьатәи амшқәа инадыркны аԥсуа еибашьцәа абираҟ шкәакәа-иаҵәа ркын, уи ахақәиҭреи ахьыԥшымреи рзы ақәԥара иасимволхеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарратә бираҟ ахҳәаа
Аԥсны Аҳәынҭқарратә бираҟ аурала зҽеиҭнызыԥсахло аиаҵәеи ашкәакәеи ацәаҳәақәа быжьба рыла ишьақәгылоуп: ԥшьба иаҵәоуп, хԥа шкәакәоуп. Хыхь актәи ацәаҳәа — иаҵәоуп. Хыхьтәи армарахьтәи акәакь аҿы, абираҟ ахәҵәы азааигәара, иҟаԥшьы-уаркалеиуа аԥштәы змоу акәакьҭаиаша ыҟоуп. Акәакьҭаиаша агәҭа — ауаҩы иарӷьа напы иаарту анапсыргәыҵа асахьа ануп. Анапсыргәыҵа агьежьбжа аханы игылоуп хә-кәакьк змоу аеҵәақәа шкәакәа быжьба.
Иаарту анапсыргәыҵа шкәакәа аԥсуа ҳәынҭқарра иасимволуп Аԥсуа аҳра (VIII — X ашә.) аахысгьы, даҽакала иуҳәозар, уи жәаҩа шәышықәса ахыҵуеит. Ари аҩыза асахьа азгәаҭоуп XIII — XIV ашәышықәсақәа рызтәи генуезтәи амшынтә хсаалагақәа рҿы. Ҳера раԥхьатәи ашәышықәсақәа рзы иҟаԥшьыхәхәаӡа иҟаз анапсыргәыҵа шкәакәа зныз абираҟ Себастополис аханы ишәыршәыруан, уи аҭыԥан иҟоуп Аԥсны уажәтәи аҳҭнықалақь — Аҟәа.
Анапсыргәыҵа иахагылоу хә-кәакьк змоу аеҵәақәа быжьба — Аԥсны аҭоурыхтә раионқәа быжьба роуп: Саӡын (Џьигетиа), Бзыԥ, Гәыма, Абжьыуаа, Самырзаҟан, Дал-Ҵабал, Ԥсҳәы-Аибга.
Иаарту анапсыргәыҵа шкәакәа аԥсуа ҳәынҭқарра иасимволуп Аԥсуа аҳра (VIII — X ашә.) аахысгьы, даҽакала иуҳәозар, уи жәаҩа шәышықәса ахыҵуеит. Ари аҩыза асахьа азгәаҭоуп XIII — XIV ашәышықәсақәа рызтәи генуезтәи амшынтә хсаалагақәа рҿы. Ҳера раԥхьатәи ашәышықәсақәа рзы иҟаԥшьыхәхәаӡа иҟаз анапсыргәыҵа шкәакәа зныз абираҟ Себастополис аханы ишәыршәыруан, уи аҭыԥан иҟоуп Аԥсны уажәтәи аҳҭнықалақь — Аҟәа.
Анапсыргәыҵа иахагылоу хә-кәакьк змоу аеҵәақәа быжьба — Аԥсны аҭоурыхтә раионқәа быжьба роуп: Саӡын (Џьигетиа), Бзыԥ, Гәыма, Абжьыуаа, Самырзаҟан, Дал-Ҵабал, Ԥсҳәы-Аибга.
