https://sputnik-abkhazia.info/20261112/atym-uardyn-khara-uazgom-auardyn-azhaaei-azgaaraei-ry-1066888801.html
"Атәым уардын хара уазгом": ауардын ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи рҿы
"Атәым уардын хара уазгом": ауардын ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи рҿы
Sputnik Аҧсны
Аџьабаа иацәымшәо ауардын иазку ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи шәрыԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал... 12.11.2026, Sputnik Аҧсны
2026-11-12T08:00+0300
2026-11-12T08:00+0300
2026-11-12T08:00+0300
аԥсны
аԥсны
жәлар рдоуҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e7/07/0b/1046842905_0:100:1920:1180_1920x0_80_0_0_ec5bded096fe555b579f0af680f51f4d.jpg
Акыр шықәса анхаҩы иџьабаа, аидара хьанҭа анага-аанага иацыз ауадаҩрақәа ицеиҩызшоз маҭәарын ауардын. Ауардын амхы аҭагалараан аџьықәреи аныԥсаланы алгаразы ишыманшәалаз еиԥш, иагьеидарамҩангаган, иаҳҳәап, аӡлагарахь аԥш аларгон – уаантә уи шыланы иааргон. Ауардын аҵаҳәаразы уӷәк акамбашьқәа, ма ацәқәа хиазароуп. Ацәқәа раашьапык, ауардын иаҵоу акәырқәа ҩба амч анрырҭалак, урҭ "рымчеилаҵара" анхаҩы игәыхәтәы дахьнагӡон. Иахьа ауардын ахархәара еиҳа ишыԥсыҽхазгьы, ҳмилаҭ рынхара-хныҟәгара иахәҭакны иаанхоит. Ауардыни ажәаԥҟақәеиАџьабаа иацәымшәо ауардын иахҳәааны акыр ажәаԥҟа хатәрақәа шьақәгылеит: "Имццакыз, ажьа уардынла икуеит", "Агәыр каршәны избаз ауардын ианиҵон", "Ауардын анхышәҭ ауп амҩа анырԥшаа", "Ауардын хышәҭаанӡа амҩа ԥшаатәуп", "Ауардынажә ауӷә ҿыц арҭаӡом", "Ауардын ахьԥҽуа иҟарҵоит". Еиҳа инарҭбааны ҳрыхцәажәап: Азгәаҭарақәеи аԥхыӡқәеиАԥсшәаҳәара аҷыдарақәа Ауардын аидара ақәҵаны иаазго дануԥылалак, иаҳәатәуп: – "Уа, аура уқәуп!", мамзаргьы "Абзиаразы инухааит!" Ҭакс иуаҳауеит: – "Бзиара убааит!" Аҳәамҭақәа рахьтәАлаԥш бааԥси амчра цәгьақәеи урцәыхьчаразы алшара змоу ҵлоуп – аҵәасса. Иҟоуп ари аҵла хкы амчра атәы бзианы иҳазҳәо аҳәамҭақәа. Урҭ руак ишьҭыху атемагьы иақәҿнаҭуеит. Аҳәамҭа иааркьаҿны излаҳәо ала: "Анцәа иҭаххеит Аҩсҭаа илаԥш, имчра ԥишәарц. Еицны идәықәлеит. Ишнеиуаз, ауардын иақәтәаз хаҵак даарԥылеит. "Абри иҿы иулшарызеи?" – дҵааит Анцәа. "Еҳ, исылшогьы маҷӡам, аха ари ахаҵа - дхаҵа бзиоуп, иӷьатама аҵәассамахә иалхуп. Уи аҿы сара мчы сымам", – иҳәеит Аҩсҭаа". (Азгәаҭа: "асаԥы́џь" − подпо́ра). (Ахыҵхырҭа: афольклорист Цира Габниаԥҳа лышәҟәы "Амифи аритуали").
https://sputnik-abkhazia.info/20240602/ats-au-as-ishnakhuan-auardyn--uasy-anyt-sta-irykhaau-azhaaa-1051177273.html
https://sputnik-abkhazia.info/20231118/aayn-myshky-iuua-agalan-imzany-iuyloit-akhy-agalani-akhyei-1049119316.html
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
аԥсны, жәлар рдоуҳа
"Атәым уардын хара уазгом": ауардын ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи рҿы
Сусанна Ҭаниаԥҳа
Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ
Аџьабаа иацәымшәо ауардын иазку ажәаԥҟақәеи азгәаҭарақәеи шәрыԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.
Акыр шықәса анхаҩы иџьабаа, аидара хьанҭа анага-аанага иацыз ауадаҩрақәа ицеиҩызшоз маҭәарын ауардын. Ауардын амхы аҭагалараан аџьықәреи аныԥсаланы алгаразы ишыманшәалаз еиԥш, иагьеидарамҩангаган, иаҳҳәап, аӡлагарахь аԥш аларгон – уаантә уи шыланы иааргон.
Ауардын аҵаҳәаразы уӷәк акамбашьқәа, ма ацәқәа хиазароуп. Ацәқәа раашьапык, ауардын иаҵоу акәырқәа ҩба амч анрырҭалак, урҭ "рымчеилаҵара" анхаҩы игәыхәтәы дахьнагӡон.
Иахьа ауардын ахархәара еиҳа ишыԥсыҽхазгьы, ҳмилаҭ рынхара-хныҟәгара иахәҭакны иаанхоит.
Аџьабаа иацәымшәо ауардын иахҳәааны акыр ажәаԥҟа хатәрақәа шьақәгылеит: "Имццакыз, ажьа уардынла икуеит", "Агәыр каршәны избаз ауардын ианиҵон", "Ауардын анхышәҭ ауп амҩа анырԥшаа", "Ауардын хышәҭаанӡа амҩа ԥшаатәуп", "Ауардынажә ауӷә ҿыц арҭаӡом", "Ауардын ахьԥҽуа иҟарҵоит".
Еиҳа инарҭбааны ҳрыхцәажәап:
Ажьеи ауардыни еихьӡоит. Мыцхәы иццакуа иаасҭа, ҭынч дмыццакӡакәа, зус дазхәыцны иҟазҵо, еснагь еиҳа дманшәлахоит.
Ацә ауӷә ӷас ишьҭнахуан, ауардын – уасы. Изызгәаатәу ззымдыруа, ахара зхараҵәҟьоу иакәымкәа, уиаҟара аара здым изгәаауа изы ирҳәоит.
Аӷба ҟазҵаз ауардын ҟазҵаз дџьеишьон. Аибарҽхәара, агәышьҭыхра ҟазшьа змоу жәаԥҟақәоуп.
Ауардын џьарак игылазар амы́ргә хаӡом. Акгьы зымуа, акгьы ҟазымҵо дааԥсаӡом. (Азгәаҭа: "амы́ргә" − скоба обруч или иное приспособление, охватывающее и скрепляющее части).
Ажьа уардынла иркуеит. Зны-зынла зыҟаҵара, зынагӡара цәгьоу аус мыцхәы џьабаа мбаӡакәа, имариаӡоу азнеишьақәа, амыругақәа рыла иҟарҵоит.
"Ауардын аидара анақәу ауп ианҿыжуа", "Ауардын иахьақәыӷәӷәо иҿыжуеит", "Алыра иахьақәыӷәӷәо иҿыжуеит". Ауаҩы аџьабаа анибалак ауп дангәамҵуа, данаӷьуа.
Атәым уардын хара уазгом. Атәым мал иашьҭоу, зхала ак ҟазҵар, ак аазрыхыр зҭахым ихатәы ҳәа акгьы иоуӡом, еснагь ауаа рнапы даныԥшылалоит. Уи моу, аӡәы дуцхраауазаргьы, уи ицхыраара мацарала узынхом, уаргьы ухы уахәароуп.
Ауардын аиԥхыӡра – агәамҵра, ауадаҩра иамааноуп ҳәа.
Уардынла ишауу ақыдқәа раагара – аҭаацәа ргәалсра (реилаҩынтрак) иазҳәоуп.
Ауӷәи аӷьатамеи амцаҿы иублыр уԥсышьа цәгьахоит рҳәоит.
Ауардын аидара ақәҵаны иаазго дануԥылалак, иаҳәатәуп: – "Уа, аура уқәуп!", мамзаргьы "Абзиаразы инухааит!" Ҭакс иуаҳауеит: – "Бзиара убааит!"
Алаԥш бааԥси амчра цәгьақәеи урцәыхьчаразы алшара змоу ҵлоуп – аҵәасса. Иҟоуп ари аҵла хкы амчра атәы бзианы иҳазҳәо аҳәамҭақәа. Урҭ руак ишьҭыху атемагьы иақәҿнаҭуеит. Аҳәамҭа иааркьаҿны излаҳәо ала:
"Анцәа иҭаххеит Аҩсҭаа илаԥш, имчра ԥишәарц. Еицны идәықәлеит. Ишнеиуаз, ауардын иақәтәаз хаҵак даарԥылеит. "Абри иҿы иулшарызеи?" – дҵааит Анцәа. "Еҳ, исылшогьы маҷӡам, аха ари ахаҵа - дхаҵа бзиоуп, иӷьатама аҵәассамахә иалхуп. Уи аҿы сара мчы сымам", – иҳәеит Аҩсҭаа". (Азгәаҭа: "асаԥы́џь" − подпо́ра). (Ахыҵхырҭа: афольклорист Цира Габниаԥҳа лышәҟәы "Амифи аритуали").
