https://sputnik-abkhazia.info/20260927/akhyba-iryyroz-khshys-rkhy-iadyrkhoz-ayras-iazkny-dyrraak-1065978059.html
"Ахыбқәа ирықәырҵоз, хәшәыс рхы иадырхәоз": аҭырас иазкны дыррақәак
"Ахыбқәа ирықәырҵоз, хәшәыс рхы иадырхәоз": аҭырас иазкны дыррақәак
Sputnik Аҧсны
Аҭырас иазкну дыррақәак шәрыԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны. 27.09.2026, Sputnik Аҧсны
2026-09-27T22:00+0300
2026-09-27T22:00+0300
2026-09-27T22:00+0300
аԥсны
жәлар рдоуҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/103027/86/1030278618_0:1221:2001:2346_1920x0_80_0_0_54be43b857c33066a0b3269fdd00a3d9.jpg
Аԥсны инхо, хәыҷи-дуи аҭырас зымбац аӡәгьы даҟам. Иазҳауеит адәқәа, абна, абна аҿықәқәа рҿы. Иҿиоит абыбыцқәа рыла еиԥш анышә иҵоу адацырша алагьы. Аӡын анышә иҵыҳәҳәо аҭырас хҩаауеит, ааԥын аҿыц ахылҿиаауеит.Аҭырасқәа ашықәс рацәаӡа зхыҵуа, анкьа аҵлеиԥш идуӡӡаз, уажәыгь аԥхарра тәылақәа рҿы акы-ҩба хкы аҵлақәа реиԥш изызҳауа, аха уеизгьы аҳаскьынқәа иреиуоу ҵиаақәоуп.Ԥаса аҭырас былны иалҵуа ахәа асапынҟаҵареи асаркьаҟаҵареи рҿы хархәара аман. Азиа тәылақәа рҿы аҭырас аҟатара фатәыс рхы иадырхәоит, адацырша ҟәаҟәаны ахәшә алырхуеит.Ажәытәан, ҳзышьцылахьоу аҩнқәа аныҟамыз аҭырас ахыбқәа ирықәырҵон. Аҭырас зқәырҵоз ахыбрақәа хаҳәҵәаҳәла еибаркны, иласкьаганы быцала ишышны, ӡарҵәила еидҿаҳәаланы иҟарҵон. Азгәаҭа: аӡарҵәи (иаанагоит "арасамахә аӡа").АмифологиахьтәАҭырас ахархәашьаАҭырас иахылҵуа афҩы амикробқәа ашьуеит. Уимоу, аҵиаа анҩоугьы амҵқәеи егьырҭ ахәаҷамаҷақәеи ааигәара инеиӡом. Арас ахьыҟоу афатә ԥакәиӡом, ашәырқәеи ауҭраҭыхқәеи бааӡом. Убри азоуп аԥсуаа ашәыр анырҵәахуаз, арас аҵаҵаны изынрыжьуа.Аԥсны аҭырас рхы иадырхәоит, иара убас ацитрус ҵиаақәа аӡын рҭаҳәҳәаразы.Жәлар рмедицинаЛафк ахыркәшамҭазыАрҿиаҩы Анатоли Аџьынџьал иҩымҭақәа реизга "Иалкаау" иагәылалеит "Шьаруан иқьаса" захьӡу алафк. Уи алагоит абас:"Шьаруан дбеиан. Аԥара рацәаны иман, аԥсахра ҳәа есқьынгьы ауаа ддыргәамҵуан. Ҽнак иԥарақәа иҵәахырц иӡбеит. Ашәындыҟәра иааҭиган, ақьаса инҭаҵаны ибораҿ икыдгылаз арыԥхь аԥышҵа инахаирԥан, аҭырас хыбра иналаиҵеит. Даагьежьит, аҳыҳ, уажәшьҭа зегьы шәҭынчха иҳәан.Дук мырҵыкәа ӷьычк арыԥхь данааха, ақьаса наимҵаҳаит. Ахьышәҭҳәа аԥарақәа иџьыба инҭеиҵан, ақьаса уацла ирҭәны арыԥхь инхишьын, дныҵашәкәа дцеит.Иԥарақәа ибарц Шьаруан днеизар, абар алакә! Иқьаса аҽуац ҭоуп. Инарҳәы-аарҳәуа икын ҳамҭакы, ашьҭахь, ҿааиҭит: "Аԥарақәа аӷьыч игеит усгьы, аха исзеилымкаауа – абри аҽы ақьаса иабаҭанагалеи, уҳәарауазеи?".Азгәаҭа: ақьаса (даҽакала "аԥараҭра").Астатиа аиқәыршәараҿы хархәара азун аҵарауаҩ Светлана Наҷҟьебиаԥҳа лышәҟәы "Жәлар рмедицина алексика" .
https://sputnik-abkhazia.info/20260328/akhya-tsga-izyrsho-adutsa-rzy-khshra-zlou-aiaa-khky-akhats-iakhaany-1061878393.html
https://sputnik-abkhazia.info/20260729/akhylarch-shkaka-zkhou-aiaa-ashbybk-ialou-akharara-iazkny-1064656129.html
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
Ажәабжьқәа
ab_AB
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Аҧсны
media@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Сусанна Ҭаниаԥҳа
https://cdnn1.img.sputnik-abkhazia.info/img/07e5/04/09/1032182915_625:0:2361:1736_100x100_80_0_0_20fdbae083b5d4c73ddeaa0f8d48a43b.jpg
жәлар рдоуҳа
"Ахыбқәа ирықәырҵоз, хәшәыс рхы иадырхәоз": аҭырас иазкны дыррақәак
Сусанна Ҭаниаԥҳа
Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ
Аҭырас иазкну дыррақәак шәрыԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.
Аԥсны инхо, хәыҷи-дуи аҭырас зымбац аӡәгьы даҟам. Иазҳауеит адәқәа, абна, абна аҿықәқәа рҿы. Иҿиоит абыбыцқәа рыла еиԥш анышә иҵоу адацырша алагьы. Аӡын анышә иҵыҳәҳәо аҭырас хҩаауеит, ааԥын аҿыц ахылҿиаауеит.
Аҭырасқәа ашықәс рацәаӡа зхыҵуа, анкьа аҵлеиԥш идуӡӡаз, уажәыгь аԥхарра тәылақәа рҿы акы-ҩба хкы аҵлақәа реиԥш изызҳауа, аха уеизгьы аҳаскьынқәа иреиуоу ҵиаақәоуп.
Ԥаса аҭырас былны иалҵуа ахәа асапынҟаҵареи асаркьаҟаҵареи рҿы хархәара аман. Азиа тәылақәа рҿы аҭырас аҟатара фатәыс рхы иадырхәоит, адацырша ҟәаҟәаны ахәшә алырхуеит.
Ажәытәан, ҳзышьцылахьоу аҩнқәа аныҟамыз аҭырас ахыбқәа ирықәырҵон. Аҭырас зқәырҵоз ахыбрақәа хаҳәҵәаҳәла еибаркны, иласкьаганы быцала ишышны, ӡарҵәила еидҿаҳәаланы иҟарҵон. Азгәаҭа: аӡарҵәи (иаанагоит "арасамахә аӡа").
Аҭырас азы ирҳәоит "адгьыл афоит" ҳәа. Амифтә фырхаҵа Абрскьыл адгьыл аҭырас иамҽханамкырц азы агаҿа дцаны адац ыҵахҵәаны ирҩон.
Аҵан — аԥсуа мифологиа аперсонаж хадақәа ируаку, Аԥсны адгьылҵакыраҿы раԥхьаӡа ианылаз уаақәаны ирыԥхьаӡоит. Дара уаа ссақәан, "ашьац илыҳәҳәомызт". Ирҳәоит аҭырас иқәланы икарҿон ҳәа, аха амчи алшеи рыман.
Иҟоуп аԥсуа жәлар разгәаҭара — аҭырас аҟата иахылҿиаауа, аԥхьа ианубо ихҵәаны уацҳар, уманшәалахоит ҳәа.
Аҭырас иахылҵуа афҩы амикробқәа ашьуеит. Уимоу, аҵиаа анҩоугьы амҵқәеи егьырҭ ахәаҷамаҷақәеи ааигәара инеиӡом. Арас ахьыҟоу афатә ԥакәиӡом, ашәырқәеи ауҭраҭыхқәеи бааӡом. Убри азоуп аԥсуаа ашәыр анырҵәахуаз, арас аҵаҵаны изынрыжьуа.
Аԥсны аҭырас рхы иадырхәоит, иара убас ацитрус ҵиаақәа аӡын рҭаҳәҳәаразы.
Аҭырас адацқәа рхы иадырхәон ацәамахәшә аҟаҵараҿы. Убас егьырҭ аҵиаақәа ирылаҵаны аԥсҳәысҭра ахәышәтәразы ахьшьтәы алырхуан.
Аблы — асаби раԥхьатәи ичымазарақәа ируакуп. Уи ахәшәтәразы хәылбыҽхан аҭырас адацқәа хԥа аҵәыцак аӡы хьшәашәа аҵаҭәаны иаанрыжьуан. Ашьыжьымҭан асаби чаимҳаҵәк аазна идыржәуан. Абас мышк ахь хынтә иҟарҵон.
Ажәытәан абаҩ хьаа иаргәамҵуаз изы иҟарҵон агәабан аҭырас ҿала ирҭәны изыҟарҵон. Ачымазаҩ убри аҩыза агәабан дықәиалар, ихьаақәа еиқәнартәоит ҳәа агәаанагара рыман.
Арҿиаҩы Анатоли Аџьынџьал иҩымҭақәа реизга "Иалкаау" иагәылалеит "Шьаруан иқьаса" захьӡу алафк. Уи алагоит абас:
"Шьаруан дбеиан. Аԥара рацәаны иман, аԥсахра ҳәа есқьынгьы ауаа ддыргәамҵуан. Ҽнак иԥарақәа иҵәахырц иӡбеит. Ашәындыҟәра иааҭиган, ақьаса инҭаҵаны ибораҿ икыдгылаз арыԥхь аԥышҵа инахаирԥан, аҭырас хыбра иналаиҵеит. Даагьежьит, аҳыҳ, уажәшьҭа зегьы шәҭынчха иҳәан.
Дук мырҵыкәа ӷьычк арыԥхь данааха, ақьаса наимҵаҳаит. Ахьышәҭҳәа аԥарақәа иџьыба инҭеиҵан, ақьаса уацла ирҭәны арыԥхь инхишьын, дныҵашәкәа дцеит.
Иԥарақәа ибарц Шьаруан днеизар, абар алакә! Иқьаса аҽуац ҭоуп. Инарҳәы-аарҳәуа икын ҳамҭакы, ашьҭахь, ҿааиҭит: "Аԥарақәа аӷьыч игеит усгьы, аха исзеилымкаауа – абри аҽы ақьаса иабаҭанагалеи, уҳәарауазеи?".
Азгәаҭа: ақьаса (даҽакала "аԥараҭра").
Астатиа аиқәыршәараҿы хархәара азун аҵарауаҩ Светлана Наҷҟьебиаԥҳа лышәҟәы "Жәлар рмедицина алексика" .
