00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
Новости 14.00
Главные темы
14:05
10 мин
Новости 14.30
Главные темы
14:36
10 мин
18:00
30 мин
18:30
31 мин
21:00
30 мин
21:30
31 мин
08:00
31 мин
On air
13:00
31 мин
On air
13:30
31 мин
On air
18:00
30 мин
On air
18:30
31 мин
On air
21:00
30 мин
On air
21:30
31 мин
ИацыИахьа
Аефир азы
ақ. Гагра101.3
ақ. Гагра101.3
ақ. Аҟәа103.2
ақ. Гәдоуҭа105.9
ақ. Очамчыра100.7
ақ. Тҟәарчал102.5
ақ. Пицунда101.7
Признание Сирией Абхазии - Sputnik Аҧсны, 1920, 28.10.2021
Аԥсны
Ажәабжьқәа Sputnik Аԥсны аҟны

Ашәҭқәеи ааԥынреи ажәӡом: ааԥынтәи ашәыгақәа аԥсуа поезиаҿы

© Sputnik / Томас Тхайцук Весна в Абхазии
Весна в Абхазии - Sputnik Аҧсны, 1920, 01.03.2026
Анапаҵаҩра
Ашықәс аамҭақәа зегь ссируп, аха иҟоуп иалкааны апоетцәа рмуза аԥсы ҭазҵо ҳәа ззуҳәаша аамҭакы. Ааԥын ааироуп сара сызҿу. Аӡын хьшәашәа иашьҭанеиуеит агәыӷрақәа ырцыхцыхуа, адунеи иаҵәа маҭәала анҽеиланаҳәо аамҭа. Ааԥын ашәа азызымҳәац шамаха поетк дыҟамзар акәхап, аԥсуа поезиа атәы ҳҳәозар иҩычоуп ааԥынтәи ашәыгақәа рыла. Ҳаҭыр зқәу ҳдаҟьа аҭааҩцәа, ишәыдызгаларц сҭахуп аԥсуа поезиаҿы узвымсуа ҳәа сгәы иаанго ацәаҳәақәа. Ҳәарада 100 шықәса ирҭысхьоу ҳпоезиа ашьҭамҭа дуӡӡоуп, убри аҟнытә сара иалскааз, сгәы иақәшәо арҿиамҭақәа роуп ицәырызго иахьа. Ҩашьара сымам урҭ рӷьырак шәаргьы шәырҿыгәҳәааны ишшәыдышәкыло. Ааԥынтәи алирика ҳара иаҳԥылоит зааӡатәи аԥсуа поезиаҿгьы. Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа ааԥын акалашәа деилаҳаны дазышәаҳәон. Аԥсуа поезиа антологиа актәи атом ахьаауртуа раԥхьатәи адаҟьақәа рҿы иану 1904 шықәсазы Гәлиа "Ааԥын" захьӡу иажәеинраалаҿы иҳадигалоит абас еиԥш иҟоу агәалаҟара ссир:
Ааԥынразы ԥшӡарахоит,
Адәқәа зегь иаҵәахоит,
Аԥсаақәа хынҳәқәоит,
Рҭыԥқәа еилдыргоит…
Апоет аԥсабра асахьа дазышәаҳәо, анаҩстәи ицәаҳәақәа рҿы иӡыригоит, ааԥынразы анхаҩы инхара, ибзазара аазырԥшуа атемақәа:
Аусуҩцәа рыҽдырхиоит,
Адәқәа рцәаӷәақәоит,
Аԥасақәа ларҵақәоит,
Гәара ӷәӷәала икәдыршоит…
Ааԥынраз аԥсҭазаара аԥсы шҭало ааирԥшуеит Гәлиа зыӡбахә сымоу иажәеинраалаҿы. Гәлиа акырџьара ирҿиараҿы анхацәа рџьаус дшазгәдуу еиԥш, ари алирикатә жәеинраалаҿгьы уи инаҵшьны иазгәеиҭоит. Исҳәарц сҭахуп иара илексика ишанубаало ажәытә цәаҩа – рцәаӷәақәоит, ларҵақәоит уҳәа иахьатәи апоезиаҿы уиаҟара хархәара змам анҵәамҭақәа ихы иаирхәоит. Гәлиа ирҿиараҿы иуԥылоит лирикатә шьҭыбжьыла иқәҵоу ааԥын иазку, даҽа жәеинраала ссиркгьы. "Ааԥын қәа" апоет иҩит А. Кольцов иҿырԥшшәа 1912 шықәсазы. Хыхь иаазгаз ацәаҳәақәа ирыдукылозар, "Ааԥын қәа" рифмалеи ритмлеи еибакапануеит, акыр имарианы еиқәыршәоуп, насгьы иазгәасҭоит иахьа инамыцхәны ахархәара заҳҭо асуффикс тә араҟа иҟаӡам – ааԥын қәа иҳәоит Гәлиа, ҳзышьцылаз ааԥынтәи ақәа аҭыԥан:
Ашәаԥшь ҟаԥшьӡа
Иаацәырҵит шьыжьӡа.
Аԥсҭҳәа еилачӡа
Иаахалт илашьцаӡа.
Гәлиа ари ааԥынтәи амотив аҿы бзиа рсахьа ҭихуеит ааԥын ацәырҵшьақәа, аԥсабара уи ианаҭо амчхарақәа:
Идыды-мацәысны,
Имцабз лашараны,
Иқәаршҩы шәпаны
Икаҭәеит ҵаҟа.
Дгьыл рԥсаҳәганы,
Ҳаскьын аагаганы,
Баҳча рԥшӡаганы
Иҟалеит иара.
Ааԥын уеилаҳауа, уи иацу аԥшӡара уатәнатәуа уааҟалоит арҭ ацәаҳәақәа уанрыԥхьо. Гәлиа ари ажәеинраалаҿгьы, иара ипоезиа аӷьырак ишаҟазшьаҷыдоу еиԥш, еснагь игәы иҵхо анхаҩы ибзазара дақәныҳәоит:
Иргәырӷьаганы,
Ихырхәаганы,
Мыцхәы инырхаганы,
Ирзыҟалааит жәлара.
Баграт Шинкуба - Sputnik Аҧсны, 1920, 12.09.2021
Ҳаԥсҭазаара иасаркьоу: Баграт Шьынқәба имшынҵақәа рышәҟәы
Ааԥынтәи алирика ҳаназхәыцуа, ҳәарада высшьа амам Жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ипоезиа. Апоет ҟаимаҭ, ашықәс егьырҭ аамҭақәа ашедеврқәа шырзикыз еиԥш, хықәкыла ааԥынгьы ашәа азиҳәон. "Аԥенџьыр снахеит шьыжьымҭан, унан сгәырӷьеит даараӡа" ҳәа аӡын шьыжьымҭан даҿыгәҳәааны дшахцәажәоз еиԥш, "Ааԥын гәырӷьахә" иҳәоит Шьынқәба 1982 шықәсазы иҩыз ажәеинраалаҿы. Шьынқәба иҭихуа ааԥын асахьа, акыр игәырӷьахәу, адгьыл аԥхарра азаагараҿы амчхара ду шамоу ааирԥшуеит поезиатә бызшәала. "Шьақар кыԥҵас аӡыҭра, Иаҿуп асы амра знырыз" иҳәоит апоет ихаҭагьы уажәшьҭа асы ӡыҭны аԥсабара аԥсы аҭалара дшазхьуа еилукааратәы:
Ааԥын гәырӷьахә ааит сасра,
Иаҟьеит ажәлеиԥш амырхәага.
Ахьҭа наԥхаҵан хара,
Аҵла иршәырҵоит реилаҳәага.
Апоет, аҵарауаҩ Владимир Аҵнариа иакәзар, ааԥынтәи ипоезиаҿы Аԥсны шамаха иуԥымло аԥсабаратә цәырҵра "Ашәҭреи асоуреи" цәыригоит. "1986 шықәсазы март 1 аҽны иаалырҟьаны Аԥсны иауит шьамхсы" ҳәа иҩуеит Аҵнариа ари ажәеинраала изырҩыз ацәырҵра арыцхә арбо. Абраҟагьы иазгәасҭоит апоет шьамхахьы илеиз асы апоезиа ианаало – шьамхсы шазиҳәо. Ари ажәа ас шамаха аԥсҭазараҿы ахархәара аманы иубом, аха автор уи икалам иҵихуеит абас исахьаркны. Ажәеинраала ианубаалоит апоет аиаҵәара иналаҳаз шьамхсы дшаршанхаз:
Абҳәасақәа гылоуп ишышәҭра ишәҭны,
Арахь шьыжьаахыс асыкәаша ауеит,
Ҿыцбарах избошәа, сгачамкхан сыԥшуеит –
Ашәҭреи асоуреи еилаҵәеит акны!
Аҵарауаҩ, апоет ари аԥсабара ацәырҵра аныҟаз дышмаҷмызгьы, иҳадигало ажәеинраала ианубаалоит хәыҷҵас дшаргәырӷьаз, насгьы ишџьеишьаз:
Ассир уҳәеит ҳәа асҵәҟьа убахьоу –
Аԥшӡара ҳәаадан сҿаԥхьа иаартуп,
Инымҵәаӡо ахшыҩҵак анизгьы иахьоуп –
Аԥсны асы ауазар, асыҵәҟьагьы шәҭуп…
Владимир Ацнария - Sputnik Аҧсны, 1920, 25.06.2023
Аԥсны
Аҟама аҿеиԥш инаҳәааҳәуаз акритикцәа дреиуамызт: Владимир Аҵнариа игәалашәаразы
Ааԥынтәи атема анаҳҳәо, уи азышәаҳәаҩцәа дреиуоуп ҳҳәар ауеит Иван Ҭарба. 1988 шықәсазы апоет иҩымҭақәа реизга иахьӡитәуеит "Ааԥын". "Быӷькаԥсан", "Аӡын ахәыҷқәа", "Аӡын ԥхоуп" уҳәа апоет уи ашәҟә хәыҷы иагәылеиҵеит егьырҭ ашықәс аамҭақәа ирызку ажәеинраалақәагьы, аха цәаҳәа хаданы иаликаауеит ааԥын. "Ааԥын ааира" ахьӡуп ари аизгаҿы иаҳԥыло, апоет уи ааира дшазгәышьуа унырратәы иахьаарԥшу ажәеинраала. "Аӡынра хьшәашәа сынҭалан, санышәар акәхеит сзыниаз" иҳәоит "аӡын иҭанасыз" апоет. Иван Ҭарба адунеи аниаҵәахо аҟынӡа анеира дшазхәыцуа ҳарбо анаҩс абас иациҵоит:
Схәыцра абрантәи уҩагылан,
Ааԥынра аҟынӡа унаӡа!..
Сахыццакуа сгылоуп уи ааира,
Имааиргьы залшом лассы…
Иахьатәи санҵамҭаҿы исҭахуп Владимир Ахьиба илирика агьама шәсырбарц. Ахьиба ипоезиа афилософиеи адрамеи ирыбжьакызаргьы, иалкааны ааԥын дазааҭгылоит хәыҷтәы блала. "Аҵыс хәыҷы ашәа" ҳԥылоит аизга "Сышьхақәа раамҭа" аҿы. Апоет хәыҷҵас ауп ари ашықәс аамҭа ибжьы шақәирго, аԥсабара аԥсы ахьҭало гәыӷра шәкы адҳәало Ахьиба иҳәоит:
Ааԥын ааит. Абар, ажәҩан ччоит,
О, сыдгьыл иамҵәаӡом ашьац!
Аҵыс хәыҷы ашәа зҳәо сыхьчоит,
Иҟалом уи ашәа са сажьарц…
Даара аҟазара злоу иакәымзар аӡәгьы изҳәарымызт "ажәҩан ччоит". Уи иаанарԥшуеит апоет ибызшәа алшарақәа шыҭбаау, иҿыцу ацәаҩа шырхеиҵоз ааԥын ааира иазикуаз ицәаҳәақәа.
Владимир Ахьиба иҩызцәа ирлас-ырласны гәыблыла ирзиклон ажәеинраалақәа, Инна Ҳашԥҳа илзикыз ацикл аҿы, апоет Ахьиба ааԥын ааира иадиҳәалоит апоет лҟазшьеи лцәаҩеи:
Ааԥын иааиз са саршәҭит,
Саргәаҭеит, сарлахҿыхт.
Ҳаи, быԥшӡара хара самшьҭит,
Сылахҿыхра, сгәы арцыхцыхт…
Владимир Ахиба - Sputnik Аҧсны, 1920, 23.01.2021
Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит
Инна Ҳашԥҳа данаҳгәалашәа, ицәырызгар сҭаххеит ааԥын ссир лара дышзавымсуаз узырдыруа лцәаҳәақәа. Ҳашԥҳа лпоезиа еснагь иацын хьаак, уи ааԥынгьы илызгәамҭақәа илывсны ицарашәа даназхәыцуагьы ыҟан. Апоет ари ажәеинраалаҿы ашәҭ шәҭит аҭыԥан, илхәыцуеит алирикатә сахьа ссир – ашәҭ аҿы аанартит:
Исымбаӡакәа ааԥын ааизаап,
Схышәаҿ ашәҭ аҿы аанартит.
Сышԥеигәырӷьоз, аамҭа сиааизаап,
Аԥхын агәҭаз саанарԥшит…
Инна Ҳашԥҳа ллирика ацыԥҵәахақәа рыла ихсыркәшарц сҭахуп иахьатәи санҵамҭа. "Ашәҭқәеи ааԥынреи ажәӡом" лҳәон лара, аԥсҭазаара аԥеиԥш аманы илбарц лҭахны. Изымбацда ааԥынразы апоет ишылҳәаз еиԥш "ашәҭыц рышәыб" анкаԥсо, акакаҷқәа адгьыл хҩаны убла анхыркуа?! Ҳашԥҳа философиатә ҟазшьала дазнеины ааԥынтәи аԥсабра иаҵаҵәаху амаӡақәа аалырԥшуеит cанҵамҭа хыркәшо ишәыдызгало ацәаҳәақәа рҿы:
Ажәҵыс ҭаԥрит ҳара ҳашҭа,
Иаазаап ааԥын аҿҳәара.
Гәырӷьаҿҳәаша, ҳара ҳашьҭахь
Дагмыз ҳашҭаҿ изҳәара.
Ааԥын ашәа жәҵы ҷырҷырра,
Ашәҭыш рышәыб канаԥсоит.
Ажәҵыс акәхап иаҳзырдырра,
Ааԥын ааиуеит ҳа ҳнаскьоит…
Ажәабжьқәа зегьы
0